Dział programowy.

Tematyka i problematyka

Wymagania podstawowe

(oceny: dopuszczający i dostateczny)

Wymagania ponadpodstawowe

(oceny: dobry i bardzo dobry)

I. KULTURA STAROŻYTNEJ GRECJI I RZYMU

Uczeń:

1. Epos. Cechy i funkcje stylu epickiego. Starogrecki ideał człowieka

Homer, Iliada (fragmenty)

– określa tematykę Iliady, główne wydarzenia i bohaterów

– charakteryzuje Iliadę, wskazując najważniejsze cechy eposu starożytnego (patos, podniosłość stylu, dwupłaszczyznowość świata przedstawionego)

– swoimi słowami krótko wyjaśnia terminy: heros, epos starożytny, inwokacja, patos, heksametr

– wskazuje związek fabuły eposu z wierzeniami starożytnych Greków

– na podstawie fragmentu wymienia główne cechy stylu Homerowego (podniosłość, opisowość), rozpoznaje słownictwo i środki stylistyczne charakterystyczne dla stylu podniosłego (w tym porównania homeryckie i stałe epitety)

– przedstawia Homera; przywołuje legendy z nim związane

– lokalizuje w czasie powstanie eposów oraz ukazane w nich wydarzenia

– omawia wybrane dzieła sztuki związane z treścią Iliady (np. malowidła na wazach greckich)

– na podstawie fragmentów eposu wskazuje wartości ważne dla starożytnych Greków

– szerzej charakteryzuje postacie Achillesa i Hektora

– w wypowiedziach trafnie stosuje w różnych znaczeniach słowa: heros, heroizm, heroiczny

– wyjaśnia swoimi słowami terminy: etyczny, estetyczny, podaje właściwe przykłady znaczeń

– zabiera głos w dyskusji na temat: czy starożytne ideały mogą być cenne dla współczesnego człowieka?

– streszcza mity greckie związane z Iliadą, interpretuje je

– recytuje fragmenty Iliady z pamięci, wydobywając patos utworu

– charakteryzuje epos starożytny jako gatunek literacki

– wyjaśnia szerzej terminy: heros, inwokacja, heksametr, iloczas, patos, aojda

– charakteryzuje właściwości stylu Homerowego, dokonując analizy stylistycznej wskazanego fragmentu

– prezentuje wątpliwości badaczy związane z postacią Homera

– na podstawie ilustracji zamieszczonych w podręczniku wskazuje związki sztuki starogreckiej z eposem Homera

– ocenia postępowanie herosów i bogów opisane w Iliadzie z różnych punktów widzenia (w kontekście epoki oraz ze współczesnego punktu widzenia)

– podaje różne przykłady greckiego umiłowania piękna

2. Funkcja mitów w kulturze. Różne sposoby czytania mitów

– streszcza, opowiada ważniejsze mity greckie

– swoimi słowami wyjaśnia terminy: mit, topos, sacrum i profanum

– wyjaśnia, na czym polegają funkcje mitów: kulturotwórcza, poznawcza, światopoglądowa (bez wprowadzania nazw)

– podaje przykłady mitów kosmogonicznych, antropogenicznych, teogonicznych, rodowych (bez terminologii)

– na podstawie poznanych mitów wskazuje podstawowe archetypy i toposy kultury europejskiej (np. topos labiryntu, wędrówki, archetyp władcy, wojownika, matki, motyw prometejski)

– określa wartości ważne dla starożytnych wpisane w opowieści mityczne

– wskazuje związki frazeologiczne pochodzące z mitów greckich i wyjaśnia ich znaczenie

– wskazuje różnego typu nawiązania do mitów greckich w utworach pochodzących z epok późniejszych

– interpretuje poznane mity, analizując ich warstwę symboliczną

– wskazuje różne płaszczyzny odczytania mitów

– w sposób pogłębiony wyjaśnia, czym jest mit

– przedstawia funkcjonowanie motywów mitycznych w kulturze europejskiej (na wybranych przykładach)

– odczytuje wybrane mity (np. wskazane w podręczniku) w sposób symboliczny

– w postaciach bohaterów kultury masowej (Superman, Batman, Spiderman) dostrzega cechy antycznego herosa; wskazuje podobieństwa i różnice

3. Teatr grecki – człowiek wobec zagadek istnienia

Sofokles, Król Edyp

– przedstawia przebieg wydarzeń ukazanych w przeczytanej tragedii (Król Edyp lub Ofiarnice, lub Elektra, a także Antygona); streszcza, opowiada utwór

– na podstawie znanej tragedii przedstawia antyczną wizję ludzkiego losu (rola przeznaczenia)

– wskazuje i ocenia motywy decyzji bohaterów

– wyjaśnia, na czym polega tragiczna sytuacja, w której znaleźli się bohaterowie,

i jaka była antyczna koncepcja tragizmu

– w swoich wypowiedziach poprawnie używa terminów: wina tragiczna, tragiczne zbłądzenie, konflikt tragiczny, wybór tragiczny

– na przykładzie poznanego dramatu przedstawia budowę tragedii antycznej, wskazując najważniejsze jej elementy

– wyjaśnia (odwołując się do treści dramatu), na czym polegała koncepcja trzech jedności tragedii antycznej

– wskazuje inne zasady rządzące budową tragedii antycznej (np. nie więcej niż trzech aktorów na scenie, „ozdobny” język)

– swoimi słowami przedstawia genezę dramatu antycznego (tragedii i komedii), wywodząc go ze świąt ku czci Dionizosa

– posługując się rysunkiem lub zdjęciem, opowiada o wyglądzie i funkcji amfiteatru greckiego, strojach aktorów itp.

– wymienia najważniejszych twórców tragedii greckiej

– nazywa wartości, których bronią bohaterowie tragedii

– wyjaśnia terminy: wina tragiczna (hamartia), tragiczne zbłądzenie, katastrofa, odwołując się do losów bohaterów różnych tragedii

– za pomocą słowników precyzuje znaczenie wyrazów: tragiczny, dramatyczny

– opisuje budowę tragedii antycznej, używając określeń: epeisodion, stasimon, prologos, parodos, eksodos, epilogos, katastrofa, perytepia itp.

– swoimi słowami wyjaśnia ww. terminy i odnosi je do fragmentów znanego utworu

– wskazuje religijną rolę teatru w starożytnej Grecji i jego społeczne uwarunkowania (demokracja ateńska)

4. Filozofia starożytnej Grecji

– ogólnie określa przedmiot i główne działy filozofii (w zakresie informacji z podręcznika)

–wskazuje kilka podstawowych pytań filozoficznych

– wyjaśnia, kim byli: Tales, Empedokles, Demokryt, Pitagoras, Sokrates, Platon, Diogenes, Arystoteles, Epikur, Seneka i Marek Aureliusz (w zakresie informacji z podręcznika)

– prezentuje główne szkoły filozoficzne starożytnej Grecji i Rzymu, wskazując ich najważniejsze założenia (zwłaszcza stoików i epikurejczyków)

– w swoich wypowiedziach poprawnie używa nazw: platonicy, idealizm platoński, stoicy, epikurejczycy (oraz wyrazów pokrewnych)

– czyta ze zrozumieniem fragmenty dzieł Platona i Marka Aureliusza (zamieszczone w podręczniku), wskazując zawarte w nich problemy filozoficzne

– swoimi słowami wyjaśnia metaforę jaskini Platona

– przedstawia (ogólnie) najważniejsze dla filozofii starożytnej koncepcje człowieka i sposobów osiągnięcia szczęścia

– szerzej przedstawia szkoły filozoficzne starożytnej Grecji i Rzymu

– wyjaśnia ogólnie, na czym polegał idealizm platoński

– dokładniej charakteryzuje postawę stoicką (wobec świata, śmierci itd.) i ją ocenia

– dokładniej charakteryzuje epikurejską koncepcję szczęścia

– w swych komentarzach sprawnie używa terminów filozoficznych (np. stoicyzm, stoik, stoicki, epikureizm, epikurejski, a także: etyka, estetyka, logika, metafizyka)

6. Horacy i liryka starożytna

Horacy: Wybudowałem pomnik

– określa, jakim gatunkiem była pieśń (w poezji starożytnej) i jaki był jej związek z muzyką

– określa temat, nastrój, charakter czytanych wierszy, wskazuje i wyjaśnia główne ich motywy

– swoimi słowami przedstawia filozoficzną problematykę wierszy Horacego; wskazuje motywy stoickie i epikurejskie

– wyjaśnia znaczenie i źródło terminów: mecenas, mecenat

– krótko przedstawia sylwetki najważniejszych poetów starożytności (np. Tyrteusza, Safony, Anakreonta, Symonidesa, Teokryta, Wergiliusza, Owidiusza)

– charakteryzuje lirykę jako rodzaj literacki, wskazując jej podstawowe wyznaczniki

– wymienia podstawowe gatunki poetyckie wywodzące się z antyku (m.in. pieśń, hymn, tren, elegia, sielanka, satyra)

– wyjaśnia terminy: plejada, poezja tyrtejska, elegia, hymn, epigramat, epitafium, anakreontyk, erotyk, sielanka, idylla

– wyjaśnia, czym jest topos Arkadii i jakie jest jego pochodzenie

– interpretuje czytane wiersze Horacego

– krótko streszcza poglądy Horacego na sztukę

– na podstawie czytanych wierszy określa, pozycję artysty w starożytności

– wyjaśnia znaczenie słynnych Horacjańskich sentencji

– wskazuje trudności związane z tłumaczeniem utworów obcojęzycznych – na przykładzie różnic w tłumaczeniach Horacego

– wyjaśnia pierwotne znaczenie terminu „liryka” i jego źródło

– poprawnie stosuje w zdaniach przymiotniki: liryczny, klasyczny w różnych znaczeniach

– podaje przykłady poezji tyrtejskiej w literaturze różnych epok

II. BIBLIA

UCZEŃ:

1. Biblia – księga ksiąg. Opowieści o początku i końcu

Księga Rodzaju,

Apokalipsa św. Jana

– podaje podstawowe wiadomości na temat Biblii (pochodzenie, budowa, czas powstawania, Stary i Nowy Testament, księgi biblijne, Pięcioksiąg Mojżeszowy, rozdziały i wersety; języki)

– krótko (w zakresie wiadomości z podręcznika) przedstawia kilka ksiąg biblijnych (np. Księgę Rodzaju, Księgę Wyjścia, Księgę Psalmów, Pieśń nad pieśniami, Księgę Hioba Ewangelię Apokalipsę)

– odczytuje biblijny opis stworzenia świata jako hymn na cześć Wszechmogącego

– charakteryzuje obraz Boga, człowieka i świata w świetle Księgi Rodzaju

– wskazuje i objaśnia najważniejsze elementy symboliczne zawarte w czytanych fragmentach Biblii (np. symbolikę liczb, symbole Apokalipsy: Baranek, siedem pieczęci, czterej jeźdźcy, Bestia, Babilon)

– wskazuje i interpretuje podstawowe toposy biblijne (np. topos raju, homo viator)

– wyjaśnia znaczenie słowa „apokalipsa”

– podaje podstawowe informacje na temat Apokalipsy św. Jana

– w czytanych fragmentach wskazuje najważniejsze cechy stylu Apokalipsy (wizyjność, symboliczność, charakterystyczne cechy składni itp.)

– przytacza najbardziej znane biblizmy (także poznane w gimnazjum) i podaje ich współczesne znaczenie

– odwołując się do wybranych przykładów (np. zamieszczonych w podręczniku obrazów i wierszy) przedstawia funkcjonowanie toposów biblijnych w sztuce europejskiej

– wyjaśnia pochodzenie i dosłowne znaczenie nazwy Biblia

– porównuje biblijną i mityczną (grecką) opowieść o początku świata

– podaje przykłady odczytywania tekstów biblijnych w sposób dosłowny i paraboliczny lub symboliczny (np. opowieść o grzechu pierworodnym i wygnaniu z raju) –

wykorzystuje wiadomości z zamieszczonego w podręczniku fragmentu książki A. Świderkówny

– przedstawia wizję końca świata zawartą w Apokalipsie św. Jana; wyjaśnia, dlaczego była ona księgą nadziei chrześcijan

– na przykładach biblizmów wyjaśnia, czym jest związek frazeologiczny stały (frazeologizm)

2.1 Człowiek i Bóg

opowieść o ofierze Abrahama i fragmenty wybranych ksiąg biblijnych

– opowiada, streszcza, komentuje różne opowieści biblijne (wskazane przez nauczyciela i poznane w ramach lektury własnej)

– odczytuje opowieści biblijne jako obraz relacji między człowiekiem a Bogiem

– lokalizuje najważniejsze postacie, motywy i obrazy biblijne (starotestamentowe, np. walka Jakuba z aniołem, arka Noego, dziesięcioro przykazań, Józef, Mojżesz, Arka Przymierza, walka Dawida z Goliatem, świątynia Salomona, niewola babilońska, oraz z Nowego Testamentu)

– na wybranych przykładach przedstawia symboliczny charakter postaci i pojęć biblijnych

– w poznanych fragmentach Starego Testamentu wskazuje cechy stylu biblijnego (np. krótkie współrzędnie złożone zdania, paralelizmy, powtórzenia, fragmentaryczność)

– wyjaśnia, na czym polega uniwersalny charakter poznanych opowieści biblijnych (np. historii Abrahama)

– określa funkcje nawiązań biblijnych w poezji współczesnej (np. w wierszu Szymborskiej Na wieży Babel)

– interpretuje ważniejsze opowieści biblijne, wskazując ich sensy uniwersalne i warstwę symboliczną (np. historię Abrahama, opowieści o Kainie i Ablu, o potopie, o wieży Babel, zniszczeniu Sodomy i Gomory, sądzie Salomona)

– na przykładach znanych opowieści komentuje fragmentaryczność narracji biblijnej (oświetlanie wybranego punktu, epizodu opowieści)

– interpretuje wiersze współczesne zawierające nawiązania do Biblii (np. Szymborskiej Na wieży Babel)

2.2 Psalmy – modlitwa wieków

Psalm 6,

Psalm 144

– wyjaśnia, jakim gatunkiem jest psalm biblijny

– wymienia podstawowe rodzaje psalmów i je rozpoznaje

– podaje podstawowe informacje o Księdze Psalmów (w zakresie wiadomości z podręcznika)

– interpretuje psalmy biblijne jako uniwersalną opowieść o relacjach między człowiekiem a Bogiem

– na podstawie wskazanych fragmentów dostrzega symboliczność języka psalmów

– interpretuje psalmy biblijne jako najdoskonalszy wzór tekstu modlitewnego

– wskazuje, jak wyrażają się w języku psalmów relacje między podmiotem mówiącym (człowiekiem) i adresatem (Bogiem), np. ocenia określenia Boga i człowieka, wskazuje charakterystyczne porównania, epitety

– na przykładach psalmów wyjaśnia, czym się różni przekład od parafrazy

3. Sens cierpienia, sens miłości

Księga Hioba, Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie oraz wybrane przypowieści ewangeliczne

– przedstawia historię biblijnego Hioba i wskazuje różne sposoby jej odczytania (np. opowieść o sensie cierpienia, o wierze, o relacjach między człowiekiem a Bogiem)

– przedstawia własne refleksje na temat cierpienia i wiary (formułuje sądy i opinie, uzasadnia je)

– swoimi słowami przedstawia temat, charakter, główne idee czytanych fragmentów Biblii

– określa, jaki obraz miłości wyłania się z czytanych fragmentów Biblii, konfrontuje go z własnymi przemyśleniami na ten temat

– streszcza, opowiada, parafrazuje wskazane przypowieści ewangeliczne

– interpretuje przedstawione przypowieści, odczytując ich warstwę paraboliczną

– przedstawia przypowieść (parabolę) jako gatunek biblijny

– w czytanych fragmentach Biblii dostrzega charakterystyczne cechy stylu biblijnego (paralelne konstrukcje składniowe, rozpoczynanie zdań od spójników, przestawny szyk zdania, specyficzne słownictwo itp.)

– wyjaśnia, czym jest stylizacja językowa

– ogólnie wyjaśnia, dlaczego Biblia stanowi fundament nowożytnej kultury europejskiej

– interpretuje opowieść o Hiobie, wykorzystując informacje zawarte w zamieszczonym w podręczniku fragmencie książki Anny Świderkówny

– porównuje obrazy bohaterów, których dotknęło cierpienie, pochodzących z różnych utworów (np. Hiob, Prometeusz, król Edyp)

– wyjaśnia (ogólnie), na czym polega uniwersalny sens przypowieści biblijnych

– porównuje obraz Boga wyłaniający się z ksiąg Starego Testamentu (sprawiedliwy Jahwe) i Nowego Testamentu (chrześcijański Bóg miłości)

– opisuje styl czytanych fragmentów Starego i Nowego Testamentu, wskazując i określając charakterystyczne środki językowe

– na wybranych przykładach wyjaśnia, czym jest stylizacja biblijna

– na wybranych przykładach krótko objaśnia sposoby odczytywania Biblii (jako księgi świętej, dzieła zawierającego sens moralny, jako utworu literackiego)

– omawia wiersze współczesne zawierające nawiązania do Biblii (np. Baczyńskiego, Kamieńskiej, Miłosza – zamieszczone w podręczniku)

III. ŚREDNIOWIECZE

UCZEŃ:

1. Czas modlitwy:

poezja średniowieczna:

Bogurodzica,

Lament świętokrzyski

sztuka romańska i gotycka, dzieła przywołane w podręczniku

– wygłasza tekst Bogurodzicy z pamięci

– parafrazuje tekst pieśni, przedstawiając go współczesną polszczyzną

– w tekście Bogurodzicy wskazuje archaizmy

– opisuje budowę pieśni, wskazując strofy, refren, powtórzenia, rymy itp.

– wskazuje apostrofy, określa adresatów wypowiedzi

– podaje podstawowe informacje na temat Bogurodzicy (czas powstania, hipotetyczne autorstwo, funkcja hymnu rycerskiego)

– przedstawia treść i budowę Lamentu świętokrzyskiego

– parafrazuje tekst pieśni, przedstawiając jej treść współczesną polszczyzną, wskazuje archaizmy

– opisuje uczucia osoby mówiącej w wierszu

– wskazuje kolejnych adresatów, do których zwraca się Maryja

– wyjaśnia terminy: średniowiecze, teocentryzm, uniwersalizm, hierarchizacja, apokryf, pieta

– wymienia widowiska pasyjne jako formy teatru średniowiecznego

– na podstawie konkretnych dzieł (przywołanych w podręczniku obrazów, rzeźb, budowli) charakteryzuje cechy stylu romańskiego i gotyckiego

– w omawianych dziełach wskazuje elementy symboliczne (np. hierarchia wielkości postaci, centralna pozycja, kolory, symbolika liczb, motywy symboliczne i alegoryczne)

– charakteryzuje budowę pieśni, dostrzegając jej kunsztowność i niektóre elementy symboliczne (np. oparcie budowy na liczbie 2)

– wiąże religijny charakter pieśni z teocentryzmem epoki

– interpretuje Bogurodzicę w kontekście średniowiecznej idei pośrednictwa

– wykorzystując zamieszczony w podręczniku tekst Romana Mazurkiewicza, wymienia „zagadki” Bogurodzicy (hipotezy związane z jej pochodzeniem)

– porównuje wyobrażenie Matki Bożej w Bogurodzicy i Lamencie świętokrzyskim, przedstawiając dwa różne obrazy Maryi („boski” i „ludzki”) ukazane w tych utworach

– dostrzega związek wyobrażeń Matki Bożej w pieśniach ze sztuką romańską (Bogurodzica) i gotycką (Lament świętokrzyski)

– wymienia przykładowe doniosłe zabytki sztuki średniowiecznej – romańskiej i gotyckiej

2. W kręgu ideałów: święci

Legenda o świętym Aleksym

– streszcza Legendę o św. Aleksym; przedstawia dzieje i postać świętego

– „przekłada” polszczyznę średniowieczną na język współczesny)

– przedstawia wzorzec osobowy świętego ascety na przykładzie św. Aleksego

– ocenia decyzję świętego Aleksego w kontekście ideałów epoki i z punktu widzenia człowieka współczesnego

– wyjaśnia terminy: hagiografia, legenda (żywot), asceza, asceta

– określa, jakim gatunkiem literackim była legenda średniowieczna

– wiąże ideał ascezy z teocentryzmem i średniowieczną koncepcją człowieka (doskonała dusza – grzeszne ciało)

– formułuje własne sądy i opinie na temat średniowiecznych wzorców ascezy, uzasadnia je, przytaczając argumenty

– wykorzystuje wnioski z interpretacji wierszy Grochowiaka i Iłłakowiczówny (zamieszczonych w podręczniku)

– przedstawia wzorzec kompozycyjny (schemat) średniowiecznej legendy (żywotu) i odnajduje go w Legendzie o św. Aleksym

3. W kręgu ideałów: władca, rycerz, dama

Pieśń o Rolandzie, opowieści o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu

Gall Anonim, Kronika polska

– charakteryzuje średniowieczny wzorzec osobowy rycerza na podstawie postaci Rolanda (poznanej w gimnazjum), Percewala oraz fragmentów książki Marii Ossowskiej; wskazuje związane z nim idee i wartości (np. honor, wierność, czystość)

– streszcza, opowiada fragmenty (np. zamieszczone w podręczniku) opowieści o Percewalu

– wyjaśnia terminy: epika rycerska, romanse rycerskie, pieśń o dziejach, truwerzy, trubadurzy

– w swoich wypowiedziach posługuje się terminami: alegoria, symboliczność, apokryf, etyka rycerska

– na przykładzie wybranego obrazu wykazuje alegoryczny charakter malarstwa średniowiecznego (wykorzystuje „słownik alegorii” zamieszczony w podręczniku)

– na podstawie kroniki Galla Anonima charakteryzuje idealnego średniowiecznego władcę

– określa, jakim gatunkiem była kronika średniowieczna (na przykładzie czytanego fragmentu wskazuje jej cechy)

– w opisie władców wskazuje elementy hiperbolizacji, idealizacji itp. oraz określa ich funkcję

– wyjaśnia, na czym polegała dwujęzyczność polskiego średniowiecza

– wymienia wartości, postawy, obyczaje, ceremonie, formy zachowań itp. składające się na średniowieczną kulturę rycerską (zakres wiadomości z podręcznika)

– próbuje określić, czym jest etos rycerski (czym był w średniowieczu i jakie jest jego miejsce w świecie współczesnym)

– przedstawia kronikę jako gatunek średniowiecznej historiografii

– odnajduje cechy idealnego władcy w postaciach znanych z innych utworów (np. Karol Wielki)

4. Śmierć i zaświaty

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią

Pieśń o Rolandzie (fragment)

Hans Memling, Sąd Ostateczny i inne przykłady malarstwa średniowiecznego przywołane w podręczniku

– przedstawia treść Rozmowy Mistrza Polikarpa ze śmiercią, opisuje występujące w niej postacie

– parafrazuje tekst utworu (znajduje współczesne odpowiedniki form archaicznych)

– wskazuje w utworze cechy dialogu jako gatunku literackiego

– wyjaśnia, czym był średniowieczny motyw tańca śmierci (dance macabre), odnajduje go w różnych dziełach sztuki oraz w Rozmowie…

– dostrzega dydaktyczno-moralizatorskie przesłanie Rozmowy... i dzieł sztuki zawierających motyw tańca śmierci

– wskazuje w Rozmowie... komizm sytuacyjny, komiczną degradację obrazu śmierci, wymieszanie grozy i śmieszności

– dokonuje szczegółowej analizy sceny śmierci Rolanda, wskazując elementy symboliczne

– w swych wypowiedziach posługuje się terminami: apoteoza, heroizm, sakralizacja, idealizacja

– na podstawie przykładów malarstwa zamieszczonych w podręczniku przedstawia średniowieczne wyobrażenie ziemi, piekła, czyśćca i raju

– podaje przykłady średniowiecznych dzieł sztuki zawierających motywy eschatologiczne

– wskazuje obecne w utworze archaizmy

– odnajduje elementy satyry społecznej

– na podstawie Rozmowy... oraz wybranych dzieł sztuki (np. przywołanych w podręczniku) wnioskuje, jak w średniowieczu pojmowano śmierć

– interpretuje scenę śmierci Rolanda w kontekście etosu rycerskiego i teocentryzmu epoki; określa, jaką funkcję pełni obraz śmierci bohatera

– uzasadnia powszechność motywów śmierci i Sądu Ostatecznego w literaturze i sztuce średniowiecza na podstawie wiedzy o światopoglądzie epoki i średniowiecznej koncepcji człowieka itp.

IV. RENESANS

UCZEŃ:

1. Renesansowa koncepcja godności człowieka

Jan Kochanowski Pieśń XIX, ks. II;

Pieśń XXIV, ks. II;

fraszki: Do gór i lasów, Do fraszek

– wskazuje godność i wolność człowieka jako temat literatury (myśli) renesansowej; przywołuje konkretne teksty

– na podstawie czytanych tekstów określa, jak zmieniły się (w stosunku do średniowiecza) poglądy na człowieka i jego relacje ze światem

– wskazuje i wyjaśnia różne znaczenia słowa „humanizm”

– wymienia najważniejsze hasła odrodzenia i krótko je komentuje (zakres wiadomości z podręcznika)

– wyjaśnia nazwę epoki

– przedstawia pieśń i fraszkę jako gatunki literackie

– określa miejsce pieśni i fraszek w twórczości Kochanowskiego (w zakresie wiadomości z podręcznika)

– rozpoznaje wiersz sylabiczny

– charakteryzuje humanizm jako prąd umysłowy odrodzenia

– krótko prezentuje sylwetki mistrzów włoskiego renesansu oraz wybitnych humanistów europejskich (zakres wiadomości z podręcznika)

– hasła renesansowe (np. „człowiekiem jestem…”) czyni kluczem do odczytania wskazanych utworów Kochanowskiego

– w Pieśni XIX i fraszce Do gór i lasów dostrzega nawiązania do filozofii stoickiej i epikurejskiej

– na przykładzie Pieśni XXIV wyjaśnia, czym był horacjanizm (naśladowanie modelu poezji stworzonej przez Horacego)

– określa, jaka koncepcja poety (artysty) zawarta jest w Pieśni XXIV

– charakteryzuje pieśń jako gatunek renesansowy, zwracając uwagę na jego tradycję literacką

– wskazuje środki stylistyczne w utworach Kochanowskiego i określa ich funkcje (np. porównania, epitety, przerzutnie)

2. Człowiek i świat

Jan Kochanowski, Hymn, Na lipę

– na podstawie czytanych utworów oraz dzieł sztuki określa stosunek twórców renesansowych do natury

– przedstawia renesansowy obraz Boga, świata i człowieka w Hymnie Kochanowskiego

– wymienia cechy stylu klasycznego i odnajduje je w utworach Kochanowskiego

– określa, jaką funkcję w utworach Kochanowskiego pełnią opisy natury

– wskazuje w czytanych utworach obecność postaw stoickich i epikurejskich

– w czytanych utworach rozpoznaje cechy gatunkowe pieśni i fraszki

– podaje (i stosuje w zdaniach) różne znaczenia słów: klasyk, klasyczny

– wyjaśnia, dlaczego renesans nazywany jest epoką odkryć (ogólnie i na podstawie czytanych utworów)

– porównuje sposób ukazania natury w poezji i malarstwie renesansu

– przedstawia renesansowy obraz świata i człowieka w Hymnie Kochanowskiego w kontekście filozofii renesansu

– wyjaśnia, czym był renesansowy klasycyzm (jako styl w sztuce i jako światopogląd)

– interpretuje wskazane pieśni i fraszki Kochanowskiego w kontekście filozoficznym (stoicyzm, epikureizm, neoplatonizm)

– posługuje się określeniem „rzecz czarnoleska”

– przedstawia główne zasługi reformacji i jej twórców dla kultury

3. W teatrze życia codziennego

Jan Kochanowski, fraszki

– odwołując się do czytanych utworów wykazuje, iż nowym bohaterem literatury renesansowej jest zwykły człowiek i świat jego uczuć

– na podstawie poznanych fraszek Kochanowskiego określa tematy, które poeta w nich poruszał

– posługując się przykładami z utworów, opisuje renesansowy ideał życia

– nazywa rodzaje fraszek (żartobliwa, filozoficzno-refleksyjna, autobiograficzna, autotematyczna, satyryczna itp.), podając przykłady konkretnych utworów

– interpretuje fraszki Kochanowskiego, sytuując je w kontekście filozoficznym (stoicyzm, epikureizm)

– wyjaśnia, dlaczego fraszki można uważać za „pamiętnik liryczny poety”

4. Obywatelska i patriotyczna refleksja renesansu

Jan Kochanowski, [Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie...], Pieśń o spustoszeniu Podola, Pieśń o cnocie

Piotr Skarga, Kazania sejmowe

– na podstawie poznanych fragmentów dzieł wskazuje najważniejsze kierunki myśli obywatelskiej i patriotycznej renesansu (państwo, władca, wzorzec obywatela-patrioty)

– charakteryzuje ideał władcy zawarty w pieśni chóru z Odprawy posłów greckich

– na podstawie utworów Kochanowskiego charakteryzuje wzorzec osobowy obywatela-patrioty

– streszcza poglądy Skargi na obowiązki obywateli (szlachty i rządzących) wobec ojczyzny

– wyjaśnia sens porównania ojczyzny do tonącego okrętu

– wskazuje obowiązki rządzących wobec poddanych

– w kazaniu Skargi i fragmencie utworu Kochanowskiego rozpoznaje elementy retoryczne; określa ich funkcje

– w czytanych utworach rozpoznaje funkcję impresywną (perswazyjną); wskazuje typowe dla niej środki stylistyczne

– w czytanych utworach rozpoznaje nawiązania do antyku (motywy, wartości) i określa ich funkcje

– wzorzec osobowy obywatela-patrioty interpretuje w kontekście renesansowej koncepcji człowieka (jako istoty wyjątkowej i szczególnie uposażonej przez Stwórcę, odpowiedzialnej itp.)

– interpretuje metaforę pasterza i stada w pieśni chóru z Odprawy posłów greckich

– wymienia gatunki renesansowej publicystyki, w tym kazanie i orację

– w czytanych utworach rozpoznaje styl retoryczny, wskazując typowe dla niego środki stylistyczne (i określając ich funkcje)

5. Wobec zagadki losu i nieuchronności śmierci

Jan Kochanowski, [Nie porzucaj nadzieje...], O żywocie ludzkim, Treny: IX, X, XIX

– określa filozoficzną koncepcję bytu ludzkiego zawartą w czytanych utworach

– w pieśni i fraszkach rozpoznaje elementy filozofii stoickiej i epikurejskiej

– w czytanych utworach wskazuje topos Fortuny i określa jego funkcję

– wyjaśnia, na czym polegał ideał mędrca-

-filozofa niewrażliwego na odmiany losu

– ogólnie przedstawia tematykę i poetykę Trenów (jako cyklu)

– interpretuje poznane Treny, zwracając uwagę na zmieniające się uczucia i przemianę światopoglądową podmiotu lirycznego

– przedstawia przemiany uczuć i stanów wewnętrznych podmiotu lirycznego w kolejnych trenach, analizując ukazujące je środki stylistyczne (porównania, epitety, peryfrazy, środki wersyfikacyjno-

-składniowe itp.)

– określa nową koncepcję Boga, człowieka i świata zawartą w Trenach

– charakteryzuje tren jako gatunek literacki

– porównuje koncepcje człowieka (życia ludzkiego) i świata w różnych znanych sobie utworach Jana Kochanowskiego, zwracając uwagę na „renesansowe niepokoje” burzące optymistyczny obraz epoki

– analizuje i interpretuje wybrane Treny z uwzględnieniem różnorodnych kontekstów filozoficznych i kulturowych (np. określa funkcje nawiązań antycznych)

– ogólnie wyjaśnia, dlaczego Treny zapowiadają zmierzch renesansu (zakres wiadomości z podręcznika)

V. BAROK

UCZEŃ:

1. Człowiek wobec nieskończoności. Pytanie o sens istnienia

Mikołaj Sęp-Szarzyński, Sonet II i Sonet IIII

William Szekspir, Makbet

– na podstawie czytanych utworów i wiadomości z podręcznika przedstawia kryzys wiary w człowieka, jaki przyniosła nowa epoka

– przedstawia koncepcję bytu ludzkiego jako „wiecznej wojny” w sonetach Sępa-Szarzyńskiego

– w czytanych utworach wskazuje cechy stylu barokowego (niepokój, nieład, skomplikowanie, niejasność, dysharmonia)

– wskazuje i nazywa typowe dla stylu barokowego środki stylistyczne: inwersja składniowa, przerzutnia, antyteza, oksymoron, peryfraza

– przedstawia treść, budowę i problematykę Makbeta (m.in. władza jako namiętność, wizja człowieka jako aktora w teatrze świata, obraz człowieka wydanego na łup namiętnościom i wahaniom)

– wskazuje główne cechy dramatu Szekspirowskiego

– charakteryzuje postacie i określa motywy ich postępowania

– ocenia bohaterów Szekspirowskich

– zna przynajmniej jedną inscenizację dramatu Szekspira

– relacjonuje przeżycia związane z obejrzanym spektaklem; wykorzystuje słownictwo związane z teatrem

– na podstawie poznanych wierszy przedstawia barokową wizję Boga, człowieka i świata

– porównuje cechy stylu barokowego w czytanych utworach poetyckich oraz w dziełach innych sztuk (np. w architekturze)

– przedstawia (ogólnie) biografię Szekspira i jego wpływ na rozwój teatru europejskiego

– przedstawia wielkich bohaterów Szekspirowskich – Hamleta, Makbeta i Lady Makbet – jako postaci symboliczne dla kultury europejskiej (np. „hamletyzowanie”)

– wyjaśnia, na czym polega nowa koncepcja tragizmu w dramatach Szekspira (nie fatum, lecz namiętności człowieka, który owładnięty nimi zmierza do zguby)

– wskazuje obecność różnych konwencji stylistycznych w poznanym dramacie Szekspira (złamanie zasady decorum)

– formułuje oceny i opinie estetyczne związane z obejrzanym spektaklem

2. Wobec śmierci i nieubłaganego upływu czasu

Mikołaj Sęp-Szarzyński, Sonet I,

Daniel Naborowski, Krótkość żywota

– na podstawie poznanych wierszy wyjaśnia, jaką funkcję pełnił w sztuce baroku topos marności (vanitas)

– określa, jakie uczucia i refleksje budzi w osobach mówiących w czytanych wierszach świadomość śmierci i przemijania

– wskazuje środki stylistyczne typowe dla stylu barokowego: oksymoron, antytezę, inwersję, paradoks, przerzutnię, wyliczenia i nagromadzenia, puentę, instrumentację głoskową, i określa ich funkcję w czytanych wierszach

– wyjaśnia terminy: sylwa, epitafium, panegiryk

– analizuje i interpretuje czytane wiersze

3. Wszystko jest iluzją. O estetyce barokowej

Jan Andrzej Morsztyn, Niestatek

Molier, Świętoszek

– na podstawie utworu Morsztyna i dzieł sztuki wyjaśnia, jaką rolę odgrywała iluzja w sztuce baroku

– w poznanym wierszu wskazuje cechy stylu barokowego („poetyki iluzji”), m.in. rozpoznaje środki stylistyczne, takie jak: inwersja, przerzutnia, kalambur, antyteza, oksymoron, paradoks, i określa ich funkcje

– w Świętoszku Moliera wskazuje cechy komedii; rozpoznaje różne rodzaje komizmu: słowa, postaci, sytuacji (podaje konkretne przykłady)

– charakteryzuje i ocenia bohaterów Świętoszka, dostrzegając elementy satyry i karykatury; wyjaśnia termin „komedia charakterów”

– wyjaśnia, jakie zjawisko społeczne (postawa) jest ośmieszone w Świętoszku

– wyjaśnia, jakie są źródła iluzji jako zasady estetyki barokowej (zakwestionowanie świadectwa ludzkich zmysłów)

– relacjonuje poglądy filozofów na temat piękna i brzydoty (zakres wiadomości z podręcznika)

– w zamieszczonych w podręczniku wierszach poetów współczesnych odnajduje estetykę brzydoty; podejmuje próby interpretacji tych utworów

– na przykładzie Świętoszka omawia budowę dramatu klasycystycznego

4. Dwie miłości – świat i Bóg

Mikołaj Sęp-Szarzyński, Sonet V,

Daniel Naborowski, Na oczy królewny angielskiej,

Jan Andrzej Morsztyn, O swej pannie,

Do tejże, Do trupa

– na podstawie poznanych utworów przedstawia dramatyczny obraz egzystencji człowieka w kulturze baroku (rozdarcie między pragnieniem ziemskich rozkoszy a poczuciem ich nietrwałości)

– odwołując się do czytanych wierszy, charakteryzuje barokową poezję dworskiej: wymienia twórców, określa tematykę, omawia formę, styl itp.

– w czytanych utworach rozpoznaje cechy stylu barokowego

– określa funkcję odnalezionych w czytanych utworach środków artystycznych, takich jak: porównanie, przeciwstawienie, paradoks, oksymoron, antyteza, gradacja, wyliczenie, nagromadzenie, kompozycja łańcuchowa, figura sumacji

– w sposób pogłębiony komentuje barokowy obraz dramatycznej egzystencji człowieka ukazany np. w poezji Sępa-Szarzyńskiego

– wyjaśnia, na czym polegał koncept barokowy; rozpoznaje wiersze konceptyczne

– wskazuje przykłady konceptów w malarstwie

– określa koncepcję miłości obecną w barokowej poezji dworskiej

– w poznanych wierszach barokowych odnajduje topos miłości i śmierci

– podaje podstawowe informacje o życiu i twórczości poetów barokowych: Jana Andrzeja Morsztyna i Daniela Naborowskiego (zakres wiadomości z podręcznika)

– wyjaśnia termin „akrostych”

5. W kręgu sarmatyzmu

Wacław Potocki, Wojna chocimska (fragment),

Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragment)

– wyjaśnia terminy: sarmatyzm, Sarmata, sarmacki

– odwołując się do literatury i malarstwa, omawia sarmatyzm jako zespół wartości i postaw związanych z etosem polskiej szlachty (m.in. kult rycerskości, umiłowanie wolności i honoru, demokracja szlachecka, sarmacki mesjanizm, przywiązanie do tradycji itp.)

– porównuje dwa oblicza sarmatyzmu:

umiłowanie wolności–samowola; tradycje rycerskie–warcholstwo; gościnność–życie ponad stan; przywiązanie do tradycji–ksenofobia; religijność–zabobonność

– na konkretnych przykładach przedstawia gatunki literackie związane z nurtem sarmackim – pamiętnik, epos barokowy

– wskazuje charakterystyczne cechy języka i stylu pamiętników Paska (kwiecistość, ozdobność, barokowa składnia zdań, makaronizowanie itp.)

– wyjaśnia terminy: makaronizm, makaronizowanie

– na podstawie poznanych fragmentów utworów i wiadomości z podręcznika przedstawia różne obszary i zjawiska kultury szlacheckiej w dawnej Polsce: dwór, ceremoniał, strój szlachecki, portret sarmacki itp.

– w czytanych utworach zauważa obecność retoryki barokowej

– ogląda przynajmniej jedną z adaptacji filmowych Trylogii w reż. Jerzego Hoffmana i odczytuje ją jako obraz baroku sarmackiego

– na podstawie znanej adaptacji wymienia ważniejsze środki wyrazu filmowego i określa ich funkcję

Dział programowy.

Tematyka i problematyka

Wymagania podstawowe

(oceny: dopuszczający i dostateczny)

Wymagania ponadpodstawowe

(oceny: dobry i bardzo dobry)

VI. OŚWIECENIE

UCZEŃ:

1. Czas rozumu

Adam Naruszewicz, Balon

obrazy Jacques’a-Louisa Davida, przykłady malarstwa i rzeźby klasycystycznej przywołane w podręczniku

– w odzie Naruszewicza i dziełach malarstwa odnajduje oświeceniowy kult rozumu, wiedzy i wynalazków

– odwołując się do czytanego tekstu, przedstawia nowy ideał człowieka – wykorzystującego swój rozum, krzewiącego cywilizację i ujarzmiającego przyrodę

– wyjaśnia terminy: oświecenie, racjonalizm, empiryzm, ateizm, deizm, libertynizm, klasycyzm,

– wyjaśnia, czym był klasycyzm epoki oświecenia; przywołuje wybrane dzieła sztuki oświeceniowego klasycyzmu

– wymienia i krótko przedstawia postacie ważnych dla oświecenia filozofów, uczonych i pisarzy (np. Locke’a, Diderota, Rousseau, Monteskiusza, Woltera – w zakresie wiadomości z podręcznika)

– formułuje sądy i opinie na temat znaczenia rozwoju nauki i odkryć naukowych dla cywilizacji ludzkiej oraz zagrożeń, jakie jednocześnie niesie ze sobą postęp

– dokonuje analizy i interpretacji ody Balon jako wiersza klasycystycznego; wskazuje elementy typowe dla tego stylu (np. peryfrazę)

– na przykładzie wiersza Naruszewicza charakteryzuje odę jako gatunek klasycystyczny – jej styl, typowe środki artystyczne

– określa, jaką postawę zajmowali ludzie oświecenia wobec władzy, religii i Kościoła i innych instytucji (na podstawie wiadomości z podręcznika)

2. O nowy, rozumny kształt państwa

Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny

Józef Wybicki,

Pieśń Legionów Polskich we Włoszech,

Tolerancja (fragment Encyklopedii)

– określa wzorzec patriotyzmu przedstawiony w Hymnie do miłości ojczyzny (patriotyzm klęski i ofiary)

– charakteryzuje hymn jako gatunek klasycystyczny

– analizuje Hymn do miłości ojczyzny, wskazując najważniejsze cechy wiersza klasycystycznego (ład, proporcja, symetria, równowaga)

– przedstawia klasycystyczny ideał języka: jasność, czystość, precyzja, doskonałość

– wyjaśnia, dlaczego i jak pisarze oświecenia walczyli o czystość języka (tępienie zapożyczeń, makaronizmów, francuszczyzny oraz wynaturzeń składni)

– ogólnie przedstawia sytuację Polski w czasach stanisławowskich (jako kontekst historyczny hymnu)

– wymienia próby reform podejmowane w celu ratowania państwa oraz ważne przedsięwzięcia społeczne i kulturalne

– wymienia gatunki ulotnej poezji politycznej (np. paszkwil, pamflet) tworzone w czasie Sejmu Czteroletniego; krótko je charakteryzuje

– charakteryzuje model patriotyzmu przedstawiony w Pieśni Legionów…, wskazując jego poetyckie wykładniki (zbiorowy podmiot liryczny, adresat, sytuacja liryczna, styl liryki apelu, refren, prostota budowy itp.)

– określa, jaką funkcję pełnią w utworze postacie bohaterów narodowych

– podaje, kiedy i w jakich okolicznościach Mazurek stał się hymnem narodowym

– interpretuje model patriotyzmu zaproponowany przez Krasickiego (docieka jego źródeł)

– wskazuje czystość języka jako jedną z zasad utworu klasycystycznego (w wierszu wskazuje językowe wykładniki elegancji stylu)

– określa rolę Komisji Edukacji Narodowej i Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych w walce o czystość języka polskiego

– przedstawia ważne instytucje społeczno-kulturalne doby oświecenia, reformę szkolnictwa, Collegium Nobilium, teatr, publicystykę oświeceniową (zakres wiadomości z podręcznika)

– analizuje warstwę językowo-stylistyczną oraz budowę wersyfikacyjno-składniową Mazurka Dąbrowskiego (dostrzega prostotę i melodyjność budowy, a także zaburzenia rytmu wiersza)

– wskazuje środki stylistyczne (powtórzenia, apostrofy, formy czasowników) i określa ich funkcję

– przedstawia okoliczności powstania pieśni i jej historię

– przedstawia pojmowanie tolerancji w XVIII w. (na podst. hasła z Encyklopedii) i porównuje je z dzisiejszym rozumieniem tego pojęcia

3. Wątpliwości oświeconych

Ignacy Krasicki, satyra Pijaństwo,

Ignacy Krasicki, bajki

– wyjaśnia, czym jest satyra jako gatunek literacki i jako konwencja estetyczna

– wyjaśnia, jakimi sposobami zostało ośmieszone pijaństwo (obrazek obyczajowy, retoryczny wywód)

– określa, jakie zjawiska społeczne, postawy, instytucje itp. ośmieszały satyry oświeceniowe

– w znanych satyrach wskazuje aluzje, komizm, ironię, sarkazm – określa ich funkcje

– określa sposoby portretowania postaci w satyrach Krasickiego; wskazuje elementy karykatury

– interpretuje bajki Krasickiego, formułując zawarte w nich morały i podkreślając dydaktyczno-moralizatorski charakter

– opisuje pesymistyczną wizję świata wyłaniającą się z bajek Krasickiego

– przedstawia bajkę jako gatunek klasycystyczny, wskazując m.in. charakter dydaktyczny, morał, puentę, alegoryzm, lapidarność itp.

– rozróżnia bajki narracyjne i epigramatyczne

– w wybranych bajkach wskazuje klasycystyczne zasady: symetrii, kontrastu, równowagi itp.

– wskazuje środki artystyczne (stylistyczne, kompozycyjne itp.) w satyrze Krasickiego, np.: obrazek obyczajowy, retoryczność stylu, dialogowość budowy itp.; określa ich funkcje

– interpretuje satyrę Krasickiego, sytuując ją w różnych kontekstach (historycznym, kulturowym, filozoficznym itp.)

– omawia satyry Krasickiego jako sposób „naprawiania” społeczeństwa

– analizuje bajki Krasickiego, rozpoznając ich budowę – zgodną z zasadami estetyki klasycystycznej

– wyjaśnia terminy: alegoryzm (alegoryczny), aforyzm, sentencja (sentencjonalność stylu)

– przedstawia sylwetkę Krasickiego jako najwybitniejszego polskiego poety oświecenia

4. Czucie i wiara w epoce rozumu

Franciszek Karpiński, Do Justyny. Tęskność na wiosnę, Przypomnienie dawnej miłości, Pieśń o narodzeniu Pańskim

dzieła malarskie François Bouchera, Jeana-Honoré Fragonarda, Jeana-Pierre’a Norblina, Zygmunta Vogla przywołane w podręczniku

– na podstawie utworów literackich i malarstwa przedstawia najważniejsze cechy sentymentalizmu (czułość i prostota, prawda uczuć, zainteresowanie wnętrzem człowieka, bliskość przyrody, specyficzna uczuciowość, wzory poezji ludowej)

– na podstawie czytanych utworów charakteryzuje uczuciowość sentymentalną (czułość, tkliwość, łzawość, prostota)

– określa sposób pokazania natury i jej funkcję w utworach

– w sielankach Karpińskiego rozpoznaje konwencję miłości sentymentalnej

– przedstawia sielankę sentymentalną jako gatunek literacki

– podaje przykłady polskiej poezji religijnej tworzonej w okresie oświecenia (Karpiński)

– określa relację między człowiekiem a Bogiem zawartą w pieśni Karpińskiego

– przedstawia poglądy Rousseau na społeczeństwo i jednostkę ludzką (hasło powrotu do natury) – zakres wiadomości z podręcznika

– charakteryzuje konwencję miłości sentymentalnej

– wskazuje stylistyczne i kompozycyjne wykładniki melodyjności utworu (prostota budowy, powtórzenia, paralelizmy składniowe itp.)

– wskazuje w sielankach stylizację ludową

– analizuje język i styl Pieśni o narodzeniu Pańskim; wskazuje środki stylistyczne (apostrofy, wykrzyknienia, antytezy, oksymorony) i określa ich funkcje

– ogólnie prezentuje sylwetkę Karpińskiego i jego związek z Puławami

– w sielankach sentymentalnych i malarstwie rozpoznaje topos Arkadii

Dziś.

Stulecie nauki – między fascynacją a sceptycyzmem

Stanisław Lem, Bajka o królu Murdasie (fragment Bajek robotów)

– wskazuje oświeceniowe korzenie kultu nauki i wynalazków

– wyjaśnia termin „literatura science fiction” i odnosi go do twórczości Lema

– przedstawia pesymistyczną wizję rozwoju nauki i technologii zawartą w poznanym utworze Lema

– wyjaśnia określenia: pastisz, parodia, odnosząc je do fragmentu Bajek robotów

– w pogłębiony sposób odczytuje moralistyczne przesłanie twórczości Lema

– w Bajce o królu Murdasie  wskazuje typowe cechy literatury fantastycznonaukowej (zaawansowana technologia, obok ludzi – roboty lub mieszkańcy innych planet, neologizmy językowe)

I. Romantyzm

UCZEŃ:

1. Przełom romantyczny

Johann Wolfgang Goethe, Faust (wybrane fragmenty)

Friedrich Schiller, Do Radości

malarstwo romantyczne

– wyjaśnia dwa znaczenia terminu „romantyzm” (nazwa nurtu ideowo-artystycznego i epoki)

– podaje różne znaczenia przymiotnika „romantyczny”, odwołuje się do jego etymologii

– określa cechy i nastrój krajobrazu romantycznego w malarstwie  (na przykładach konkretnych dzieł), odnosi je do zjawisk kulturowych i literackich

– wyjaśnia nazwę „literatura burzy i naporu”, podaje jej główne cechy i twórców

– podaje podstawowe informacje o Goethem

– streszcza historię Fausta (na podstawie notki z podręcznika)

– interpretuje fragment Fausta ukazujący bohatera w chwili zwątpienia (początkowy)

– wyjaśnia przesłanie dzieła: pochwałę twórczej aktywności i pracy na rzecz społeczeństwa, krzewienie postępu

– określa koncepcję szatana zawartą w Fauście

– wskazuje główne idee zawarte w odzie Do Radości

– analizuje poetykę wiersza:

ü       określa cechy gatunku i jego związek z tematem

ü       określa funkcje apostrof i innych środków retorycznych

ü       dostrzega cechy wersyfikacji i inne wykładniki regularności budowy

– ogólnie przedstawia filozoficzne podłoże romantyzmu (w zakresie wiadomości z podręcznika)

– wymienia zainteresowanie średniowieczem i mitami Północy jako ważne tendencje nowej epoki

– przedstawia mit człowieka faustycznego

– na wybranych przykładach pokazuje, jak dzieła różnych dziedzin sztuki ukazują te same idee romantyczne

– na podstawie czytanego fragmentu Fausta wskazuje cechy stylu romantycznego (np. środki językowej ekspresji, elementy języka potocznego, słownictwo rzadkie i przestarzałe itp.)

– wykorzystuje literaturę przedmiotu (z podręcznika) do pogłębienia odczytania dzieła Goethego

– wnioskuje, jakie wartości ody Do Radości zadecydowały, iż jest ona dziś hymnem europejskim

– dostrzega nawiązania do romantycznej kreacji szatana kusiciela w poezji współczesnej (Prospekt W. Szymborskiej)

– na przykładach omówionych dzieł wskazuje związki między malarstwem i literaturą oraz literaturą i muzyką

2. Bunt młodych

Adam Mickiewicz, Oda do młodości,

Adam Mickiewicz,

Romantyczność

Juliusz Słowacki, Kordian (fragment z podręcznika)

– odczytuje (recytuje) Odę do młodości z właściwą dykcją i intonacją

– interpretuje utwór jako manifest młodych:

ü       odnajduje w utworze hasła i idee filomackie i nowe, romantyczne

ü       określa podmiot liryczny (wskazując właściwe formy wyrazowe)

ü       dostrzega, iż kompozycja oparta jest na antynomii młodości i starości

ü       wskazuje w utworze środki artystyczne i określa ich funkcje

ü       wymienia cechy romantyczne (nastrojowość, bunt) i klasyczne (gatunek, hasła wspólnotowe, postęp, nawiązania antyczne) utworu

– przedstawia Towarzystwa Filomatów i Filaretów (podaje etymologię nazw) oraz ich wpływ na życie i twórczość Mickiewicza

– wyjaśnia, dlaczego Romantyczność  można uznać za utwór programowy (manifest romantyzmu)

– interpretuje polemikę narratora ze starcem jako starcie się dwóch odmiennych światopoglądów

– wnioskuje, dlaczego narrator ballady opowiada się po stronie ludu

– wskazuje idee, postawy i inne elementy romantyczne (np. ludowość, irracjonalizm, spirytualizm, indywidualizm, bunt przeciw konwencjom)

– wyjaśnia termin „irracjonalizm”

– wskazuje środki językowe i je klasyfikuje (leksykalne, słowotwórcze, fleksyjne, składniowe)

– interpretuje fragment Kordiana ukazujący wewnętrzne rozterki bohatera

– wyjaśnia, w jaki sposób poeta oddał psychologiczną prawdę o młodości

– w postaci Kordiana wskazuje niektóre cechy bohatera romantycznego (bunt, młodość, wrażliwość, uczuciowość, wewnętrzne rozdarcie)

– przedstawia najważniejsze fakty z życia i twórczości Mickiewicza i Słowackiego,  wskazując wpływ biografii autorów na ich twórczość

– porównuje sposób ukazania młodości w literaturze różnych epok, pisze pracę na ten temat

– interpretuje Odę do młodości w kontekście biografii autora (filomaci)

– przedstawia nieco szerzej Towarzystwa Filomatów i Filaretów (podaje etymologię nazw) oraz ich wpływ na życie i twórczość Mickiewicza

– interpretuje obecny w Odzie do młodości motyw ikaryjski

– przedstawia odę jako gatunek

– interpretuje Romantyczność w kontekście polemiki romantyków z klasykami

– w związku z postacią Karusi wyjaśnia, jak romantycy interpretowali szaleństwo

– w sposób pogłębiony interpretuje rozterki Kordiana; porównuje je z dylematami Hamleta 

– na podstawie poznanych utworów wyjaśnia, czym był romantyczny indywidualizm

– wyjaśnia, czym była romantyczna „choroba wieku” i odnosi ją do biografii romantycznych

– samodzielnie znajduje bibliografię na temat życia i twórczości jednego z poetów romantycznych (sporządza krótki wykaz literatury przedmiotu)

– pisze esej na temat  funkcjonowania motywu buntu, wykorzystując utwory z różnych epok

3. W świecie duchów. Tajemnica istnienia i wyzwolenie wyobraźni

ballady, np.:

Johann Wolfgang Goethe, Król olch

Adam Mickiewicz,

Lilie

– interpretuje znane ballady, wskazując w nich elementy typowe dla romantycznego widzenia świata

– wskazuje cechy ballady romantycznej (synkretyzm rodzajowy, ludowość, śpiewność, nastrojowość, tajemniczość, cudowność świata przedstawionego), odnosząc je do czytanych utworów

– wyjaśnia pojęcia: synkretyzm, mistycyzm, spirytualizm, subiektywizm

– na podstawie poezji i malarstwa określa, na czym polega romantyczne widzenie natury

– wyjaśnia, popularność motywu nocy w twórczości romantyków

– na podstawie ballad wskazuje nowe, pozarozumowe sposoby poznawania świata

– wyjaśnia, na czym polega ludowość ballad i jaki obraz ludu stworzyli romantycy

– wskazuje pouczenia (prawdy moralne) sformułowane w balladach i na ich podstawie rekonstruuje światopogląd romantyczny

– podaje przykłady romantycznego zainteresowania baśniami, legendami i podaniami ludowymi (również kulturą ludową) oraz mitami (np. dzieła braci Grimm, Hansa Christiana. Andersena, Oskara Kolberga)

– dostrzega romantyczny rodowód współczesnego nurtu grozy w filmie i literaturze

– na wybranym przykładzie podaje cechy filmu grozy (horroru)

– wskazuje różnice między horrorem a thrillerem

– prawidłowo używa terminów: mistycyzm, spirytualizm, metafizyka, irracjonalizm, subiektywizm

– analizuje kreację narratora w balladach romantycznych

– analizuje język i styl ballad romantycznych:

ü       wskazuje stylistyczne i wersyfikacyjne wykładniki emocjonalności wiersza; określa ich funkcje

ü       wskazuje środki służące rytmizacji tekstu

– pisze recenzję wybranego horroru, uwzględniając właściwości gatunku

4.1 Miłość. Ogień i łzy Wertera, czyli między sentymentalizmem a romantyzmem

Johann Wolfgang Goethe, Cierpienia młodego Wertera

– odwołując się do powieści, charakteryzuje postać Wertera:

ü       opisuje jego uczucia

ü       analizuje relacje z naturą i innymi ludźmi

ü       określa przyczyny jego osamotnienia

ü       wskazuje cechy sentymentalne i romantyczne bohatera

ü       określa źródła jego tragizmu

– wyjaśnia terminy i określenia: powieść epistolarna, werteryzm, kochanek sentymentalny, kochanek romantyczny

– charakteryzuje przedstawiony w utworze wzorzec miłości

– wykazuje związki formy powieści i sposobu prowadzenia narracji z jej warstwą ideową

– opracowuje portrety psychologiczne bohaterów

– porównuje systemy wartości i sposób widzenia świata Wertera i Alberta

– wnioskuje, dlaczego powieść Goethego wywarła tak wielki wpływ na współczesnych, a bohater literacki znalazł naśladowców 

4.2 Miłość romantyczna

Adam Mickiewicz,

IV cz. Dziadów (fragment)

Adam Mickiewicz, Dobranoc

Cyprian Norwid, W Weronie

– charakteryzuje postać Gustawa 

– określa cechy miłości romantycznej prezentowanej przez bohatera IV cz. Dziadów

– wskazuje stylistyczne i językowe wykładniki gwałtownie zmieniających się uczuć Gustawa

– wskazuje nieszczęśliwą miłość jako ważny składnik biografii romantycznej

– analizuje utwory należące do romantycznej liryki miłosnej

ü       wskazuje dominantę kompozycyjną każdego z wierszy

ü       określa rodzaj liryki, sytuację liryczną, kreację podmiotu lirycznego, nadawcy itp.

ü       formułuje hipotezę interpretacyjną

ü       rozpoznaje gatunek literacki i jego związek z charakterem utworu

ü       określa funkcje środków artystycznych

– interpretuje kreację Gustawa (nieszczęśliwego kochanka), wskazując w niej cechy romantyczne i sentymentalne

– odnosi pojęcie werteryzmu do postaci Gustawa (wskazuje podobieństwa bohaterów)

– wyjaśnia miejsce miłości w romantycznej filozofii życia

– analizuje i interpretuje romantyczne wiersze miłosne

– wykorzystuje do interpretacji kontekst macierzysty wiersza (w tym – kontekst biograficzny)

– wnioski ujmuje w formę pracy pisemnej (esej lub rozprawka)

5. Wobec natury.

Podróż

Adam Mickiewicz, Sonety krymskie 

Juliusz Słowacki, Rozłączenie

Adam Mickiewicz, [Nad wodą wielką i czystą...]

– na podstawie poznanych utworów wymienia ulubione pejzaże romantyków (step, morze, góry)

– na podstawie znanych utworów opisuje krajobrazy, wskazując, na jakie cechy i motywy romantycy zwracali szczególną uwagę  (np. burza, wiatr, zachód słońca, gwiazdy)

– wskazuje symboliczne sensy i wartości związane z krajobrazem romantycznym (egzotyczność, magiczność, objawienie, wzniosłość, wolność, obecność Boga, przeznaczenie, przechodzenie na „drugą stronę” itp.)

– przedstawia podróż jako nieodłączny element biografii romantycznej

– na podstawie utworów literackich i dzieł malarskich przytacza różne ujęcia motywu bohatera w drodze, np.: pielgrzym, tułacz, żeglarz, Kozak pędzący na koniu po stepie, podróżnik wspinający się na szczyty gór

– określa, kim jest podmiot liryczny Sonetów krymskich (podróżnik, pielgrzym, tułacz, ale także filozof i kontemplujący artysta)

– w kreacji podmiotu lirycznego Sonetów krymskich wskazuje cechy bohatera romantycznego

– analizuje wybrane sonety, m.in.

ü       wskazuje charakterystyczne środki artystyczne i określa ich funkcje

ü       komentuje funkcje orientalizmów

– interpretuje wiersz Rozłączenie, uwzględniając formę podawczą, kreację nadawcy i adresatki, a także obrazy poetyckie

– interpretuje liryk [Nad wodą wielką i czystą...]

ü       określa związek powtórzeń z opisywanym pejzażem

ü       określa metaforyczność obrazów poetyckich

ü       interpretuje symbolikę wody, odbicia, gromu

ü       interpretuje zakończenie utworu

– porównuje sposób potraktowania motywu otchłani w liryce romantycznej i wierszu współczesnym (np. w Przepaści pana Cogito Zbigniewa Herberta)

– na podstawie analizowanych utworów ukazuje relacje między artystą (poetą romantycznym) a naturą

– interpretuje czytane wiersze, wykorzystując różnorodne konteksty (biograficzne, filozoficzne, malarskie )

– wykorzystuje literaturę przedmiotu (teksty z podręcznika) do pogłębienia interpretacji czytanych utworów romantycznych

– porównuje sposób wykorzystania symboliki otchłani w poezji romantycznej i wierszu współczesnym (np. w Przepaści pana Cogito Zbigniewa Herberta)

6. „Ja”. Narodziny indywidualizmu

George Byron, Giaur (fragmenty lub całość)

Juliusz Słowacki, Beniowski (fragmenty)

Juliusz Słowacki, List do matki (fragment)

Cyprian Norwid, Marionetki

– charakteryzuje Giaura jako bohatera romantycznego

– na przykładzie postaci Giaura wyjaśnia, czym jest indywidualizm romantyczny

– na podstawie Giaura określa charakterystyczne cechy powieści poetyckiej (synkretyzm rodzajowy, fragmentaryczność, nastrojowość)

– wyjaśnia, jakim gatunkiem jest poemat dygresyjny, wymieniając jego cechy, oraz określa temat zamieszczonego w podręczniku fragmentu

– określa, kim jest osoba mówiąca w utworze

– rozpoznaje obecność ironii

– wyjaśnia termin „ironia romantyczna”

– interpretuje fragment listu Słowackiego jako przykład epistolografii romantycznej

– pisze sprawozdanie z koncertu, pokazu mody

– interpretuje wiersz Norwida, nawiązując do toposu świata-teatru

– wyjaśnia, jak Norwid ocenia modę romantyczną

– przedstawia (ogólnie) dzieje recepcji twórczości Norwida

– w pogłębiony sposób charakteryzuje postać Giaura jako  bohatera romantycznego

– wyjaśnia terminy: bajronizm, postać bajroniczna

– na przykładzie Beniowskiego wskazuje środki służące tworzeniu ironii romantycznej, przede wszystkim dystans romantycznego „ja”

– pisze recenzję z koncertu muzyki poważnej  (np. kompozytora romantycznego) 

– przedstawia najważniejsze momenty biografii Norwida, wyjaśniając, na czym polegał dramat pisarza

7. Wiara i nadzieja, czyli człowiek wobec Boga w literaturze i sztuce romantycznej

wiersze np.:

Adam Mickiewicz, Rozmowa wieczorna,

Juliusz Słowacki, Hymn,

Kiedy pierwsze kury Panu śpiewają...,

Cyprian Norwid, Pielgrzym

wybrane dzieła malarstwa

– interpretuje utwory poetyckie i dzieła malarskie zawierające treści religijne i mistyczne:

ü       określa, jakie relacje między Bogiem a człowiekiem ukazuje poezja romantyczna

ü       w poezji i malarstwie wskazuje motywy biblijne i określa ich funkcje

ü       określa nastrój czytanych wierszy i wskazuje budujące go środki artystyczne

ü       określa wrażliwość i uczuciowość podmiotu lirycznego czytanych wierszy

ü       wskazuje i interpretuje obrazy poetyckie

ü       wskazuje motywy symboliczne (np. wędrowca) i interpretuje je w kontekście utworów, w których występują

ü       określa cechy gatunkowe czytanych utworów (np. hymnu, elegii, aforyzmu)

– wyjaśnia termin „mistycyzm”

– w kreacjach podmiotu lirycznego czytanych utworów odnajduje cechy postawy romantycznej

– wyjaśnia, jaką funkcję pełni w wierszach intonacja

– w czytanych wierszach rozpoznaje intonację opadającą i wznoszącą

8. To my jesteśmy historią...

Juliusz Słowacki, Kordian (fragmenty: akt I, akt II, akt III, sc. 5, 6)

Cyprian Norwid, Bema pamięci żałobny rapsod

Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, (znana z gimnazjum)

malarstwo romantyczne

– charakteryzuje Kordiana jako bohatera romantycznego, zwracając uwagę na jego dojrzewanie (przemiany):

ü       określa źródła niepokoju (przedstawia przeżycia wewnętrzne i wrażliwość) Kordiana w akcie I

ü       przedstawia symboliczną podróż rozczarowań w akcie II

ü       interpretuje monolog na szczycie Mont Blanc

ü       określa źródła tragizmu w akcie III (przyczyny klęski bohatera)

– na przykładzie Kordiana wyjaśnia romantyczne rozumienie tragizmu

– przedstawia śmierć na polu bitwy jako ważny temat utworów romantycznych

– w literaturze i malarstwie wskazuje przejawy romantycznego kultu wolności   (walki narodowowyzwoleńczej) oraz idei walki „za waszą i naszą wolność”

– określa źródła romantycznej apoteozy pięknej śmierci za ojczyznę

– interpretuje bitwę (w literaturze i malarstwie) jako ulubiony motyw romantyczny

– wymienia romantycznych bohaterów narodowych

– w czytanych utworach rozpoznaje styl patetyczny i określa jego funkcję

– dokonuje analizy i interpretacji wiersza Norwida:

ü       określa funkcję odrealnienia pogrzebu bohatera

ü       rozpoznaje metaforyczny charakter konduktu pogrzebowego i związaną z nim wizję historii (pochód ludzkości ku postępowi)

ü       wyjaśnia, jak poeta rozumie rolę jednostki wybitnej w historii

ü       wyjaśnia tytuł i motto wiersza

– interpretuje czytane fragmenty w kontekście historycznym (klęska powstania listopadowego, Napoleon), literackim (np. polemika z Dziadami i mesjanizmem Mickiewicza)

– wyjaśnia, jakie były źródła romantycznej fascynacji bitwą, bohaterstwem, postaciami wybitnych wodzów

– na przykładach czytanych utworów przedstawia literackie sposoby heroizacji bohaterów oraz określa jej funkcję

– na podstawie poznanych utworów określa, jak kształtowała się romantyczna idea narodu

– wskazuje charakterystyczne cechy stylu Norwidowskiego (np. kreacje podmiotu lirycznego, znaczenie interpunkcji, przemilczenia)

– dokonuje analizy i interpretacji opisu pogrzebu Bema:

ü       opisuje warstwę brzmieniową i obrazową wiersza 

ü       określa funkcje środków artystycznych

9. Dramat romantyczny

Adam Mickiewicz, Dziadów część III,

Zygmunt Krasiński, Nie-Boska  komedia (fragmenty: część I, część III, scena w obozie rewolucji, część IV, scena w obozie arystokracji i scena finałowa)

Juliusz Słowacki, Kordian (fragmenty: akt I, akt II, akt III, sc. 5, 6), Balladyna (fragmenty)

– charakteryzuje budowę Dziadów:

ü       określa tematykę poszczególnych części dramatu

ü       wskazuje ich związek

– rozpoznaje w Dziadów części III cechy dramatu romantycznego: 

ü       synkretyzm rodzajowy

ü       fragmentaryczność

ü       odrzucenie zasady trzech jedności

ü       otwartą kompozycję

ü       dwupłaszczyznowość świata przedstawionego

ü       zróżnicowaną poetykę scen (realistyczne, wizyjne, profetyczne itp.)

– wyjaśnia terminy: martyrologia, prometeizm, mistycyzm, mesjanizm, sakralizacja, odnosząc je do dramatu Mickiewicza

– wykorzystuje kontekst historyczny do interpretacji utworu (szczególnie scen realistycznych)

– określa, jaka ocena polskiego społeczeństwa zawarta jest w utworze

– interpretuje Dziadów część III jako dramat, w którym toczy się walka dobra ze złem symbolizowanym przez despotyzm carski

– charakteryzuje Konrada jako bohatera romantycznego; wyjaśnia, na czym polegały jego kolejne przemiany

– interpretuje Wielka Improwizację i zawartą w niej koncepcję poezji oraz poety jako przywódcy narodu  

– wykazuje zróżnicowanie stylistyczne  dzieła, wskazując elementy stylu potocznego (języka mówionego), żargonu więziennego, stylu podniosłego, stylizacji biblijnej itp.

– interpretuje fragment Nie-Boskiej komedii przedstawiający polemikę Męża z Pankracym jako spór ideologiczny

ü       przedstawia i ocenia racje Pankracego i Męża

ü       charakteryzuje dwóch głównych bohaterów dramatu, odnajduje w nich cechy bohatera romantycznego

– określa, jaka ocena rewolucji zawarta jest w dramacie Krasińskiego

– odwołując się do tekstu dramatu, charakteryzuje obóz rewolucji

– odwołując się do tekstu dramatu, charakteryzuje ukazaną w nim arystokrację

– charakteryzuje Hrabiego Henryka jako bohatera romantycznego, ocenia jego dążenia i cele

– podaje różne interpretacje zakończenia dramatu

– interpretuje tytuł dramatu i wskazuje nawiązania do dzieła Dantego 

– omawia cechy dramatu romantycznego jako ważnego gatunku epoki, potwierdzając je przykładami ze znanych utworów

– na przykładzie Dziadów części III omawia cechy gatunkowe dramatu romantycznego

– wyjaśnia, jaką funkcję pełni w Dziadach obrzęd na cmentarzu

– wykorzystuje różne konteksty (np. biograficzny, historyczny, literacki) do interpretacji Nie-Boskiej komedii

- dokonuje syntezy wiadomości o poetyce i problematyce dramatu romantycznego

10. Ojczyzna Polaków

malarstwo przedstawiające motywy Syberii i zesłańców

Adam Mickiewicz, [Gdy tu mój trup...]

Cyprian Norwid, Moja piosnka [II]

Juliusz Słowacki, Grób Agamemnona, [Szli krzycząc...]

– wyjaśnia, dlaczego polskie życie intelektualne i kulturalne okresu romantyzmu przeniosło się na emigrację

– na konkretnych przykładach ukazuje, jak twórcy emigracyjni próbowali kształtować duchowe oblicze narodu

– interpretuje wiersze romantyczne, określając zawarte w nich koncepcje i  wyobrażenia ojczyzny, m.in.:

ü       przedstawia zawartą w nich ocenę narodu polskiego

ü       wskazuje przesłanie (np. apele o przebudowę społeczną i moralne odrodzenie narodu)

ü       określa funkcje środków artystycznych

ü       interpretuje motywy tułacza, pielgrzyma, wędrowca

– wyjaśnia, w jaki sposób literatura i sztuka romantyzmu przyczyniły się do przetrwania narodu bez państwa

– określa rolę emigracji romantycznej w kształtowaniu poczucia tożsamości polskiego narodu

– wskazuje w wierszu Norwida środki stylistyczne służące idealizacji obrazu ojczyzny wymarzonej

– interpretuje motywy symboliczne w Grobie Agamemnona

11. Śpiewnik domowy

np.:

Casimir Delavigne, Warszawianka

Adam Mickiewicz, Pieśń Wajdeloty

Cyprian Norwid, Fortepian Szopena

– dokonuje interpretacji pieśni romantycznych (i pokrewnych gatunków lirycznych), m.in.: 

ü       określa temat i nastrój utworu

ü       wskazuje jego nadawcę, odbiorcę

ü       wskazuje poetyckie wykładniki rytmiczności omawianych utworów

– wyjaśnia, czym jest wiersz sylabotoniczny, rozpoznaje ten typ wiersza

– na podstawie utworów romantycznych wyjaśnia termin „poezja tyrtejska”

– na podstawie Pieśni Wajdeloty wyjaśnia, jak romantycy pojmowali role poezji

– dokonuje interpretacji Fortepianu Szopena:

ü       określa kompozycję wiersza, wyodrębnia jego części, określając ich treść

ü       charakteryzuje warstwę brzmieniową

ü       wyjaśnia symbolikę obecnych w wierszu motywów i postaci antycznych, sakralnych, zaczerpniętych z tradycji rodzimej

ü       interpretuje cytat: „ideał sięgnął bruku”, podkreślając grę słów (paradoks)

ü       charakteryzuje najważniejsze założenia Norwidowskiej koncepcji sztuki

– analizuje środki stylistyczne budujące podniosły styl pieśni patriotycznych 

– wyjaśnia, dlaczego w romantyzmie odrodziła się koncepcja poety barda i jakie znaczenia wiązały się z tym pojęciem

– analizuje budowę wiersza sylabotonicznego

– na wybranym przykładzie analizuje środki stylistyczne typowe dla utworu tyrtejskiego

– porównuje Norwidowską koncepcję sztuki i artysty (na podstawie Fortepianu Szopena) z koncepcją poezji wieszczów

– wyjaśnia, na czym polega odmienność społecznej i artystycznej postawy Norwida

– w Fortepianie Szopena wskazuje nawiązania biblijne i określa ich funkcję

– interpretuje symbolikę obecnych w wierszu Norwida motywów związanych z muzyką (np. instrumentów) i sztuką (np. dłuto)

12. W ogrodzie Pana Tadeusza. Przewodnik po epopei

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz

– streszcza utwór, wyodrębniając wątki główne i poboczne, a także dygresje i epizody 

– ogólnie określa świat przedstawiony (czas, miejsce, postacie)

– charakteryzuje Pana Tadeusza jako epopeję, dostrzegając też cechy innych gatunków literackich (sielanki, poematu opisowego, komedii, satyry, poematu heroikomicznego)

– charakteryzuje narratora utworu, dostrzegając jego różne oblicza

– w różnych obszarach dzieła wskazuje idealizację obrazu utraconej ojczyzny

– charakteryzuje przedstawiony w Panu Tadeuszu obraz szlachty:

ü       opisuje mentalność, obyczajowość, styl życia, system wartości szlachty

ü       opisuje społeczne zróżnicowanie (magnat Horeszko, dwór szlachecki Sopliców, zaścianek Dobrzyńskich)

ü       przedstawia typy szlacheckie

ü       formułuje własne opinie i oceny na temat tej warstwy społecznej

– rozpoznaje wiersz trzynastozgłoskowy, wyjaśnia jego funkcję i związek z antycznym heksametrem

– na podstawie konkretnych fragmentów wykazuje opisowość utworu  (np. opis dworu i jego otoczenia,  stroju, broni, serwisu itp.)

– wskazuje różne opisy przyrody, określając ich funkcję w utworze

– analizuje wybrany opis przyrody, wskazując funkcję środków stylistycznych (epitety, porównania, personifikacje, antropomorfizacje, onomatopeje i inne)

– charakteryzuje Jacka Soplicę jako bohatera romantycznego

– określa, czym się różni kreacja Jacka Soplicy od wcześniej poznanych bohaterów romantycznych

– interpretuje Inwokację i Epilog, wyjaśniając ich miejsce w kompozycji utworu

– wskazuje w Panu Tadeuszu elementy romantyczne i pozaromantyczne

– wyjaśnia, jaki wpływ na charakter utworu ma deklaracja: „widzę i opisuję” 

– wyjaśnia kluczową rolę powtarzającego się przymiotnika „ostatni”

– przedstawia zawarty w utworze obraz polskiego dworu ziemiańskiego (ostoja polskości) 

– na podstawie fragmentów szczegółowo przedstawia obraz życia szlachty ukazany w utworze (gościnność, uczty, potrawy, stroje, polowania, przywiązanie do tradycji, tytuły, procesy sądowe, waleczność, patriotyzm)   

– na przykładzie konkretnych fragmentów wykazuje obecność nadrzędnego rytmu natury rządzącego czasem utworu i działaniami bohaterów

– dostrzega i interpretuje idealizację obrazu przyrody (odejście od wierności realiom na rzecz odtworzenia wyższego ładu świata)

– wskazuje relację „dom i świat”, na której oparty jest świat przedstawiony utworu (cicha wieś litewska – burze historyczne w Europie)

– wnioskuje, dlaczego tytułowym bohaterem Mickiewicz uczynił postać pospolitego młodzieńca, a nie wybitnego bohatera tragicznego

– na podstawie Epilogu przedstawia obraz polskiej emigracji

13. Poezja wieszczów

m.in. wiersze:

Juliusz Słowacki, Testament mój

Cyprian Norwid, [Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie...]

– wyjaśnia, na czym polega romantyczna koncepcja poety wieszcza i jaka była jej rola w zachowaniu tożsamości narodu pozbawionego państwa

– wyjaśnia terminy: tradycja, dziedzictwo, kicz, precyzując ich znaczenia

– wyjaśnia określenie: romantyzm krajowy, podając nazwiska twórców

– interpretuje wiersz Słowackiego:

ü       wyjaśnia tytuł

ü       określa nadawcę i odbiorcę

ü       wskazuje obecne w wierszu toposy (łódź, sternik, symboliczny pogrzeb poety) i określa ich funkcję

ü       określa funkcje apostrof obecnych w wierszu

ü       interpretuje przesłanie, jakie poeta zostawił narodowi

– interpretuje wiersz Norwida:

ü       wyjaśnia, kim są przywołane tu postacie i co je łączy

ü       interpretuje funkcję Norwidowskiego przemilczenia

ü       interpretuje komentarz Norwida do pośmiertnych losów wielkich ludzi

– w wierszach współczesnych odnajduje próby odbrązowienia pomnikowych postaci romantycznych wieszczów

– wskazuje utwory o charakterze antybrązowniczym (np. Andrzeja Bursy i Tadeusza Różewicza)

– interpretuje koncepcję poety wieszcza w kontekście całokształtu postaw epoki

– ocenia, jaką rolę odegrało w polskiej kulturze brązownictwo wieszczów romantycznych

– interpretuje wiersz Słowackiego, wykorzystując konteksty (biograficzny, kulturowy, historycznoliteracki itp.)

– bada wersyfikację utworu

– rozpoznaje funkcję rytmizacji utworu

– zbiera syntezujące wnioski o specyfice poezji Norwida (np. wskazuje tendencję do odczytywania znaków w różnych, pozornie zwyczajnych sytuacjach)

– na podstawie poznanych utworów określa Norwidowską koncepcję jednostki wybitnej i rolę tej jednostki w postępie ludzkości

– interpretuje wiersze współczesne nawiązujące do motywu romantycznego wieszcza

Dział programowy.

Tematyka i problematyka

Wymagania podstawowe

(oceny: dopuszczający i dostateczny)

Wymagania ponadpodstawowe

(oceny: dobry i bardzo dobry)

Ii. Pozytywizm

UCZEŃ:

1. Pozytywiści wobec przeszłości i teraźniejszości

Aleksander Świętochowski, My i wy

Piotr Chmielowski, Utylitaryzm w literaturze

Adam Asnyk, Daremne żale, Dzisiejszym idealistom

– wyjaśnia krótko terminy: pozytywizm, utylitaryzm, scjentyzm, ewolucjonizm, organicyzm

– wyjaśnia, jakie historyczne i polityczne przyczyny wpłynęły na ukształtowanie się programu polskich pozytywistów

– przedstawia tezy artykułu programowego Świętochowskiego

– wyjaśnia, na czym polega jego polemiczny i programowy charakter 

– nazywa środki retoryczne obecne we fragmentach publicystyki pozytywistycznej i określa ich funkcję

– wskazuje nowe postawy i idee deklarowane w publicystyce pozytywistycznej

– wymienia główne punkty programu polskich pozytywistów

– wyjaśnia określenia: praca organiczna i praca u podstaw

– interpretuje wiersze: określa zawarte w nich idee, nadawcę i adresata, przesłanie; wskazuje środki stylistyczne i określa ich funkcje

– omawia filozoficzne podstawy epoki (poglądy Comte’a, Milla, Spencera)

– wyjaśnia symbolikę przeciwstawienia młodzi–starzy w artykule Świętochowskiego

– krótko charakteryzuje rozwój publicystyki w drugiej połowie XIX w.

– wyjaśnia, na czym polegała ezopowość języka publicystyki pozytywistycznej oraz podaje jej przyczyny

– wyjaśnia określenie „noc postyczniowa”, odnosząc je do faktów historycznych

– interpretuje metaforykę drogi (dążenia) i walki w czytanych wierszach

– określa rolę tradycji powstańczych w twórczości Tadeusza Konwickiego

2. Naśladowanie rzeczywistości, czyli o stosunku pozytywistów do   realizmu w sztuce

Bolesław Prus, Kronika tygodniowa,

Wieża paryska,

Henryk Sienkiewicz, List z podróży

Henryk Sienkiewicz, Szkice węglem

– charakteryzuje pozytywistyczne gatunki publicystyczne: felieton, reportaż

– w czytanych artykułach wskazuje elementy informacyjne i wykładniki funkcji artystycznej

– w czytanych tekstach rozpoznaje funkcje językowe: informacyjną, impresywną i poetycką

– wyjaśnia, w jaki sposób i w jakim celu Prus ukazał w felietonie narodowe cechy Polaków, Francuzów i Niemców

– przedstawia poglądy Prusa na szanse i możliwości dziennikarstwa (na podst. fragmentu Kroniki tygodniowej)

– pisze felieton (reportaż) na temat życia szkoły lub innych bliskich mu problemów

– krótko wyjaśnia terminy: realizm, naturalizm, odnosząc je do literatury i malarstwa 2. poł. XIX wieku

– wyjaśnia określenie Stendhala, że powieść ma być „zwierciadłem przechadzającym się po gościńcu”

– wymienia mistrzów powieści realistycznej (na podstawie podręcznika)

– interpretuje Szkice węglem:

ü         określa elementy świata przedstawionego

ü       charakteryzuje bohaterów

ü       określa zasadę kompozycyjną  utworu

ü       wskazuje różne konwencje estetyczne i stylistyczne obecne w utworze (komizm, groteska, satyra, tragizm) i wyjaśnia ich funkcje

ü       wyjaśnia tytuł, odnosząc go do formy gatunkowej szkicu

ü       wskazuje przyczyny tragedii ukazanej w utworze

ü       wyjaśnia przesłanie utworu, wiążąc je z programem polskich pozytywistów

– w czytanych artykułach wskazuje środki stylistyczne służące angażowaniu uwagi czytelnika

– znajduje stylistyczne (językowe) wykładniki humoru, satyry, ironii, sarkazmu (odróżnia te pojęcia)

– analizuje sposoby łączenia w publicystyce Prusa prawdy i fikcji

– pisze artykuł utrzymany w konwencji listu z podróży, w którym porusza różne problemy społeczne i obyczajowe

– charakteryzuje szkic jako jeden z gatunków epickich popularnych w XIX wieku

– analizuje postawę narratora

– wskazuje językowe i stylistyczne wykładniki jego stosunku do opisywanej rzeczywistości

3. Labirynty realizmu

Bolesław Prus, Kamizelka, 

inne nowele, np. Omyłka

Bolesław Prus, Lalka

– przedstawia cechy noweli pozytywistycznej (na podstawie przeczytanych utworów) 

– streszcza nowele, określając ich przesłanie

– omawia kompozycję każdej z czytanych nowel

– charakteryzuje narratora czytanej noweli

– określa funkcję narratora dziecięcego

– na podstawie Omyłki rekonstruuje obraz życia społecznego w czasie powstania styczniowego (i po jego upadku)

– odnajduje w Lalce cechy powieści dojrzałego realizmu

– charakteryzuje świat przedstawiony utworu (określa czas, miejsce, postacie i wydarzenia – z odwołaniem do tekstu)

– omawia budowę akcji i fabuły, wskazuje wątki

– przedstawia obraz życia społecznego ukazany w Lalce  (wskazuje i charakteryzuje przedstawicieli różnych warstw społecznych i środowisk)

– wymienia i charakteryzuje bohaterów; wskazuje ich cechy typowe i indywidualne

– charakteryzuje Wokulskiego jako postać złożoną, noszącą cechy romantyczne i pozytywistyczne 

– określa narratorów i rolę każdego z nich (odwołując się do tekstu)

– wskazuje różne możliwości interpretacji tytułu

– interpretuje Lalkę jako powieść o miłości, społeczeństwie, rodzącym się kapitalizmie, rozkładzie społecznym, mieście itp.

– interpretuje Lalkę jako powieść wielkich rozczarowań epoki, przedstawia krytyczny i pesymistyczny obraz polskiego społeczeństwa w 2. poł. XIX w.

– wskazuje przykłady ezopowości języka i określa jej źródła

– pisze pracę (np. rozprawkę, esej, opinię) na temat swojego odczytania powieści

– interpretuje Kamizelkę jako nowelę z „sokołem”

– w czytanych utworach odróżnia cechy typowe dla pozytywizmu oraz oryginalne, będące wykładnikami mistrzostwa Prusa nowelisty

– interpretuje Lalkę jako powieść dojrzałego realizmu

– interpretuje obraz Warszawy ukazany w Lalce

– analizuje język i styl każdego z narratorów

– wskazuje różne formy narracji (pierwszoosobową, trzecioosobową, monolog wewnętrzny, mowę pozornie zależną) i określa ich rolę w powieści realistycznej

– określa funkcje zastosowanych w powieści retrospekcji

– w pogłębiony sposób interpretuje tytuł powieści, odnosząc go także do toposu człowieka marionetki w rękach losu

– analizuje język postaci jako sposób ich indywidualizacji

– określa funkcje stylizacji środowiskowej języka bohaterów (np. germanizmy w języku Mincla, język Żydów, elementy gwarowe w mowie postaci pochodzących ze wsi itp.)

– w sposób pogłębiony, z uwzględnieniem kontekstu kulturowego, analizuje źródła tragizmu Wokulskiego

– odnajduje ukryty w powieści komentarz autorski (np. tytuły rozdziałów)

– interpretuje otwarte zakończenie powieści

– interpretuje powieść, wykorzystując różne konteksty (np. historyczny, literacki itp.)

– dokonuje syntezy zagadnień dotyczących powieści pozytywistycznej

– pisze pracę w dowolnej formie na temat miejsca i zadań prozy epickiej w okresie pozytywizmu

4. Swoi, obcy i wyobcowani

Maria Konopnicka, Mendel Gdański

Eliza Orzeszkowa, O Żydach i kwestii żydowskiej (fragment)

Wiktor Gomulicki, El mole rachim

także:

Bolesław Prus, Lalka

Maria Konopnicka, [A kto ciebie będzie złotem...], [A jak poszedł król na wojnę...]

Eliza Orzeszkowa,

Kilka słów o kobietach

Maria Konopnicka, Kubek, [Tu się droga załamała...]

– wymienia asymilację Żydów, emancypację kobiet oraz pracę u podstaw (oświatę wsi) jako punkty programu pozytywistycznego; odnajduje je w literaturze epoki

– dokonuje analizy i interpretacji noweli Mendel Gdański:

ü       określa czas, miejsce, postacie i wydarzenia składające się na świat przedstawiony

ü       charakteryzuje tytułowego bohatera

ü       analizuje postawy innych postaci wobec pogromu żydowskiego

ü       interpretuje przesłanie noweli

– czyta ze zrozumieniem teksty publicystyczne XIX-wieczne i współczesne podejmujące kwestię żydowską

– uczestniczy w klasowej dyskusji na temat stereotypów i uprzedzeń

– określa sposób ukazania środowisk żydowskich we współczesnej prozie wspomnieniowej (np. we fragmencie prozy Józefa Hena)

– określa, jaki obraz wsi został ukazany w wierszach M. Konopnickiej

– analizuje budowę wierszy i funkcję zastosowanych środków stylistycznych

– rozpoznaje ludową stylizację wierszy i określa jej funkcję

– czyta ze zrozumieniem artykuł Orzeszkowej, odnajduje w nim informacje o sytuacji kobiet w XIX wieku

– wyjaśnia określenia: emancypantka, feministka; wskazuje różnice znaczeniowe i stylistyczne

– wyjaśnia, na czym polega kobiecy punkt widzenia w wierszach M. Konopnickiej należących do liryki osobistej

– określa literackie sposoby budowania nastroju

– charakteryzuje sposób ukazania Żydów w Lalce

– interpretuje nowelę Mendel Gdański jako utwór propagujący program pozytywistyczny (i napisany „na zamówienie”)

– analizuje opisy w noweli Mendel Gdański (np. bohaterów, zachowania tłumu) i określa ich funkcje

– określa, w jaki sposób kwestia żydowska została ukazana w  literaturze i publicystyce XIX i XX wieku (teksty z podręcznika), uwzględnia kontekst historyczny i społeczny

– wskazuje w wierszach Konopnickiej środki artystyczne tworzące stylistykę pieśni ludowej

– interpretuje kreacje nadawcy i odbiorcy czytanych wierszy

– zabiera głos w dyskusji na temat miejsca kobiet we współczesnym życiu politycznym i społecznym, w kulturze i sztuce

5. Przewartościowania i powroty

Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem (I tom lub *całość)

Eliza Orzeszkowa, Gloria victis

Maria Konopnicka, Rota, Groby nasze

Adam Asnyk, Do młodych

– interpretuje Nad Niemnem jako dzieło dojrzałego realizmu:

ü       określa kompozycję, wskazuje i streszcza wątki

ü       wyjaśnia, na czym polega panoramiczność i opisowość dzieła

ü       porównuje opisy przestrzeni (np. dworu i zaścianka jako sposobu prezentacji ich mieszkańców)

ü       określa rolę przestrzeni nadniemeńskiej i związki z nią postaci

ü       określa kryteria oceny postaci (np. stosunek do historii, tradycji)

ü       analizuje język i styl narratora, porównuje sposób mówienia o różnych postaciach

ü       określa przesłanie dzieła (powrót do wspólnej pamięci w celu odbudowania  wartości jednoczących naród)

– wskazuje w utworze obecność idei romantycznych i pozytywistycznych (np. etos walki i pracy)

– wskazuje i komentuje ezopowy sposób mówienia o powstaniu styczniowym

– dokonuje analizy i interpretacji opisu mogiły powstańczej, zwracając uwagę na obecną w nim sakralizację i funkcje środków językowych

– określa, jakie znaczenie miał dla Bohatyrowiczów grób Jana i Cecylii

– dokonuje interpretacji noweli Gloria victis jako hołdu złożonego ofierze powstańczej

– dostrzega heroizację i idealizację bohaterów

– interpretuje kreację narratora

– w wierszach Konopnickiej i Asnyka dostrzega obecność idei romantycznych

– wskazuje w wierszach środki stylistyczne tworzące nastrój podniosłości

– wyjaśnia przyczyny trwałości Roty w polskiej świadomości zbiorowej

– interpretuje obecne w Rocie symbole narodowe

– przedstawia genezę powieści Orzeszkowej, wykorzystując kontekst historyczny (na podstawie podręcznika)

– wyjaśnia, czym jest obecny w Nad Niemnem romantyczny mit kresów (rozpoznaje go, przedstawia, wskazując właściwe fragmenty powieści)

– wskazuje tworzące powieść środki artystyczne

– porównuje ukazane w Nad Niemnem i w Panu Tadeuszu:

ü       przestrzeń nadniemeńską

ü       obraz dworu szlacheckiego

– w sposób pogłębiony charakteryzuje postacie ukazane w powieści, zwracając uwagę na sposób ich przedstawienia przez narratora 

– porównuje znaczenia dwóch mogił w powieści

– wskazuje środki stylistyczne służące sakralizacji i heroizacji

– porównuje sposób ukazania mogiły powstańczej w Nad Niemnem i Gloria victis

– porównuje sposób mówienia o powstaniu styczniowym w Nad Niemnem i Gloria victis

– wnioskuje o przyczynach różnic, wykorzystując kontekst historyczny

– opisuje stosunek dojrzałych pozytywistów do tradycji romantycznej, dokonuje syntezy

6. Jaka historia?

Henryk Sienkiewicz, Potop

Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu

– przedstawia Sienkiewiczowską koncepcję powieści historycznej, odnosząc ją do Potopu   

– dokonuje analizy i interpretacji Potopu:

ü       określa czas i miejsce wydarzeń oraz tło historyczne fabuły

ü       charakteryzuje postacie (historyczne i fikcyjne) oraz wnioskuje, jakie są kryteria ich oceny

ü       streszcza losy Kmicica w kontekście przesłania powieści – odnajduje w nim cechy bohatera romantycznego

ü       wskazuje sposoby heroizacji i sakralizacji wybranych bohaterów; wyjaśnia ich funkcję

ü       w kreacjach bohaterów wskazuje nawiązania do etosu rycerskiego

ü       wyjaśnia tytułową metaforę potopu, znajdując odpowiednie fragmenty powieści

– odnajduje w powieści Sienkiewicza elementy różnych gatunków: powieści płaszcza i szpady, eposu, westernu, baśni 

– na podstawie konkretnych fragmentów charakteryzuje sposób opisywania wojny (wojna obronna jako sacrum)

– ustosunkowuje się do sposobu ukazywania przez Sienkiewicza historii

– analizuje język i styl utworu, zwracając uwagę na jego zróżnicowanie

– wyjaśnia termin „archaizacja językowa”

– wskazuje stylizację biblijną w opisach obrony Jasnej Góry i określa jej funkcję

– ocenia film zrealizowany na podstawie wybranej części Trylogii

– pisze jego recenzję

– interpretuje utwór Prusa

– określa, czy można go zaliczyć do literatury historycznej; uzasadnia swój sąd

– wyjaśnia, na czym polega uniwersalny charakter przesłania niesionego przez utwór Prusa

– określa, jaki wzorzec patriotyzmu proponuje Trylogia, ustosunkowuje się do niego

– określa, na jakim schemacie kompozycyjnym Sienkiewicz opiera konstrukcję swej powieści

– porównuje ukazany w powieści obraz magnaterii i średniej szlachty

– ustosunkowuje się do Sienkiewiczowskiej idei „krzepienia serc”  

– docieka przyczyn niesłabnącej i popularności powieści Sienkiewiczowskiej wśród czytelników

– analizuje środki filmowe, za pomocą których reżyser przeniósł na ekran postacie i idee obecne w Trylogii

– dokonuje analizy utworu Prusa, zwracając szczególną uwagę na kompozycję i narratora

7. Wobec zagrożeń współczesności

Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara

Eliza Orzeszkowa, [Bez perspektywy na świat zaziemski życie ziemskie jest duszną celą] (fragment listu)

Adam Asnyk, Nad głębiami (wybrane sonety)

Felicjan Faleński, Meandry, Zakończenie

Bolesław Prus, Wędrówka po ziemi i niebie

– określa tematykę i problematykę powieści

– charakteryzuje Raskolnikowa, jego sposób myślenia o planowanej zbrodni, a następnie proces nawracania

– określa rolę Soni w moralnym dojrzewaniu Raskolnikowa

– interpretuje Zbrodnię i karę jako powieść psychologiczną

– charakteryzuje obraz Petersburga przedstawiony w powieści, wskazuje niesione prze miasto zagrożenia

– interpretuje późne utwory pozytywistów (z podręcznika), odnajdując w nich przejawy pesymizmu, znużenia, rozczarowania

– wskazuje obecne w czytanych utworach problemy eschatologiczne  

– rekonstruuje obecny w nich obraz świata (chaos i rozpad)

– dostrzega refleksyjny, poważny nastrój wierszy Asnyka i Faleńskiego

– opisuje przestrzeń, w której porusza się Raskolnikow

– dokładniej rekonstruuje proces nawracania Raskolnikowa, podkreślając rolę pierwiastka religijnego

– charakteryzuje środowisko inteligencji rosyjskiej ukazane w powieści (aspiracje intelektualne a etyka)

– określa nastrój i problematykę czytanego fragmentu Kroniki Prusa; porównuje z wcześniej poznanymi, wyciąga wnioski

Dziś.

Emancypantki i feministki

Virginia Woolf,

[Siostra Szekspira]

fragmenty publicystyki współczesnej: Kingi Dunin, Agnieszki Graff, Izabeli Filipiak

– interpretuje fragment powieści Virginii Woolf jako głos w walce o prawa kobiet

– czyta ze zrozumieniem fragmenty publicystyki współczesnych autorek, 

– wyjaśnia termin „feminizm”, odnosząc go do różnych zjawisk w kulturze współczesnej

– porównuje hasła współczesnego feminizmu z działalnością XIX-wiecznych emancypantek i nieco późniejszych sufrażystek

– zabiera głos w dyskusji na temat sytuacji kobiet

III. Młoda Polska

UCZEŃ:

1. Dekadenci, melancholicy i sny o potędze

wiersze

Kazimierza Przerwy-Tetmajera i Leopolda Staffa

– wymienia i wyjaśnia nazwy epoki: Młoda Polska, modernizm, fin de siècle, neoromantyzm

– wyjaśnia termin „secesja”, odwołując się do konkretnych dzieł i twórców

– wyjaśnia określenia: dekadentyzm, dekadent, dekadencki, postawa dekadencka, odwołując się do konkretnych przykładów

– interpretuje czytane wiersze:

ü       określa typowe dla tej poezji nastroje i uczucia, szczególnie postawy dekadentyzmu, znużenia, przesytu

ü       określa, w jaki sposób budowany jest nastrój

ü       określa sposób kreowania podmiotu lirycznego

ü       wskazuje środki stylistyczne i określa ich funkcje

ü       charakteryzuje warstwę brzmieniową czytanych utworów, wskazując budujące ją środki artystyczne (np. eufonię, onomatopeję, rytmizację tekstu)

– na podstawie czytanych utworów określa źródła pesymizmu ludzi końca wieku

– wskazuje różne drogi ucieczki od bólu istnienia, jak nirwana, miłość zmysłowa, sztuka

– wskazuje w wierszach charakterystyczne  symbole i motywy młodopolskie (np. osmętnica, sen, droga, rzeka, dym), interpretuje je

– w czytanych utworach (np. w wierszu Kowal) wskazuje symbole, interpretuje je

– porównuje postawy schyłku wieków XIX i XX, odwołując się do poezji współczesnej (np. M. Świetlickiego)

– wyjaśnia pochodzenie nazwy „dekadentyzm”,  przywołując wiersz Verlaine’a

– wskazuje filozoficzne źródła postawy dekadenckiej (filozofia Schopenhauera – na podstawie notki w podręczniku)

– wskazuje filozoficzne konteksty „snów o potędze” (filozofia Nietzschego – na podstawie notki w podręczniku)

– określa sposób przedstawienia kobiety w liryce młodopolskiej

– wskazuje w czytanych wierszach motywy eschatologiczne

– charakteryzuje poetykę czytanych wierszy, wskazując typowe i specyficzne środki stylistyczne

– krótko wyjaśnia, na czym polegała młodopolska synteza sztuk

– wyjaśnia termin „postmodernizm”, odwołując się do modernizmu

2. Być artystą. Jednostka i tłum. Miasto

Gabriela Zapolska, Moralność pani Dulskiej

Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Evviva l’arte

Stanisław Przybyszewski,

Confiteor (fragment)

Charles Baudelaire, Padlina, Okna, Epilog

Andrzej Bursa, Ja chciałbym być poetą

– interpretuje dramat Zapolskiej jako „tragifarsę kołtuńską”:

ü       przedstawia bohaterów sztuki, wskazując sposoby ich kreowania

ü       analizuje przedstawiony w nim obraz filistrów

ü       ocenia obraz społeczeństwa

ü       wyjaśnia, jaką postawą jest dulszczyzna

– wyjaśnia określenia: kołtun, filister, odnajdując je w literaturze epoki

– interpretuje wiersz Przerwy-Tetmajera, odnajdując w nim konflikt artysty i filistra

– na podstawie fragmentu Confiteor wyjaśnia młodopolską koncepcję „sztuki dla sztuki”

– wyjaśnia, czym jest manifest literacki

– interpretuje wiersze Baudelaire’a:

ü       wskazuje charakterystyczne środki literackie i określa ich funkcję

ü       w czytanych utworach wskazuje elementy prowokacji estetycznej i naruszania dobrego smaku

– przedstawia miasto jako temat literatury i sztuki modernizmu 

– porównuje modernistyczną koncepcję artysty z wizją romantyczną (kreacja poety, jego powinności wobec narodu)

– w utworze Zapolskiej wskazuje cechy dramatu naturalistycznego

– wymienia młodopolskie pisma artystyczne

– na podstawie czytanych tekstów przedstawia młodopolską antynomię jednostki i tłumu (syntetycznie)

– przygotowuje krótkie wystąpienia na temat życia i twórczości słynnych postaci epoki

– interpretuje wiersz Bursy Ja chciałbym być poetą jako polemikę z młodopolskim obrazem artysty

3. W poszukiwaniu istoty świata i języka poezji – impresjonizm i symbolizm

Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Słońce, Melodia mgieł nocnych (Nad Czarnym Stawem Gąsienicowym)

Wincenty Korab-Brzozowski, Powinowactwo cieni i kwiatów o zmierzchu

Jan Kasprowicz, Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach (I)

– wyjaśnia terminy: impresjonizm, symbolizm, odwołując się do przykładowych dzieł sztuki (poezji i malarstwa)

– rozpoznaje impresjonizm i symbolizm w czytanych wierszach  

– na podstawie konkretnych utworów określa charakterystyczne cechy stylu impresjonistycznego w poezji

– przedstawia synestezję jako typowy środek poezji młodopolskiej

– na podstawie analizy środków stylistycznych charakteryzuje atmosferę emocjonalną młodopolskiej liryki pejzażowej

– dostrzega różnicę między symbolem a alegorią, wyjaśnia ją

– interpretuje symbole zawarte w czytanych utworach oraz w malarstwie

– charakteryzuje gatunki liryki młodopolskiej: sonet, liryk

– pisze pracę na temat wybranego wiersza, kierując się wskazówką interpretacyjną podaną w temacie

– wyjaśnia szerzej, czym były i jakie miejsce zajmowały w sztuce epoki: impresjonizm, symbolizm i secesja; odnosi je do różnych dziedzin sztuki (także sztuki użytkowej, mody itp.) oraz różnych obszarów literatury

– wskazuje przykłady omawianych stylów w malarstwie i muzyce; podaje nazwiska najsłynniejszych twórców

– wyjaśnia termin „oniryczność”, odnosząc go do konkretnych utworów

– pisze analizę i interpretację wybranego utworu

4. W poszukiwaniu istoty świata i języka poezji. Ekspresjonizm, klasycyzm, franciszkanizm.

Leśmian

Jan Kasprowicz, Dies irae (fragmenty)

Leopold Staff,  Przedśpiew

Bolesław Leśmian,

Zielona godzina, Piła

wybrane dzieła malarskie

– w czytanych wierszach rozpoznaje charakterystyczne dla Młodej Polski style i postawy ideowe: ekspresjonizm, klasycyzm, franciszkanizm, ogólnie je przedstawia (wyjaśnia terminy)

– określa funkcję konwencji hymnicznej w Dies irae

– na podstawie fragmentów wierszy określa cechy stylu ekspresjonistycznego

– interpretuje wiersze Leśmiana, dostrzegając niezwykłość jego świata poetyckiego:

ü       określa charakter kreowanej w jego utworach rzeczywistości

ü       charakteryzuje język poetycki Leśmiana, wskazując typowe środki

ü       wyjaśnia, na czym polega specyfika neologizmów Leśmiana

ü       charakteryzuje sposób pojmowania natury

ü       wskazuje elementy groteski

– pisze pracę na temat wybranego wiersza, kierując się wskazówką interpretacyjną podaną w temacie

– szerzej wyjaśnia, czym były i jakie miejsce zajmowały w panoramie epoki: ekspresjonizm, klasycyzm, franciszkanizm

– w poezji i malarstwie wskazuje środki artystyczne charakterystyczne dla omawianych stylów, interpretuje je

– wnioskuje, jakie były źródła nastrojów katastroficznych w poezji Młodej Polski

– komentuje obecność motywów franciszkańskich w sztuce Młodej Polski

– odnosi Leśmianowski sposób widzenia świata do filozofii Bergsona (na podstawie notki w podręczniku)

5.1 Nowa proza. Stefan Żeromski – doświadczenia współczesności

Stefan Żeromski,

Ludzie bezdomni

także np. Rozdzióbią nas kruki, wrony..., Dzienniki (fragment)

– charakteryzuje postać głównego bohatera Ludzi bezdomnych

– określa jego cele, motywy decyzji, wybory

– interpretuje tytuł, wskazując różne znaczenia pojęcia bezdomności 

– zabiera głos w klasowej dyskusji na temat powinności człowieka wobec społeczeństwa

– streszcza i opowiada różne wątki czytanych utworów

– odnajduje w nich odbicie problemów społecznych, narodowych  i egzystencjalnych

– interpretuje symbolikę scen i obrazów 

– wskazuje literackie sposoby oddziaływania na czytelnika (np. naturalistyczne opisy)

– odnosi się do wartości, o których mowa w czytanych utworach (np. patriotyzm, altruizm, praca na rzecz społeczeństwa)

– swoje przemyślenia na temat  problematyki utworów Żeromskiego ujmuje w formę przejrzyście skomponowanego wypracowania

– interpretuje Ludzi bezdomnych, w pogłębiony sposób przedstawiając płaszczyznę aksjologiczną utworu 

– analizuje poetykę powieści, wskazując elementy impresjonistyczne, symboliczne, naturalistyczne, ekspresjonistyczne i określając ich funkcje

– przedstawia kompozycję powieści, uzasadniając jej związek z wymową dzieła

– na podstawie czytanych utworów wnioskuje, w jaki sposób sytuacja zewnętrzna (np. niewola narodowa, ograniczenia społeczne) determinuje stan ducha jednostki

– w czytanych utworach wskazuje  obecność różnych konwencji estetycznych (tragizmu, komizmu, patosu, ironii), określa ich funkcje

– wskazuje stylistyczne wykładniki tragizmu, komizmu, ironii

– pisze pracę na temat idei i problemów obecnych w prozie Żeromskiego – w przemyślanej formie (funkcjonalnej wobec tematu)

5.2 Nowa proza. Joseph Conrad

Joseph Conrad,

Jądro ciemności

– interpretuje powieść Conrada:

ü       opisuje świat przedstawiony powieści

ü       charakteryzuje bohaterów,

ü       analizuje i ocenia motywy ich decyzji

ü       określa perspektywę narracji i jej związek ze sposobem kreowania sylwetki bohatera

ü       interpretuje tytuł powieści

ü       wykorzystuje kontekst biografii autora do interpretacji utworu

– wskazuje główne cechy poetyki utworu (impresjonizm i symbolizm, różne style, jakimi posługuje się narrator, kompozycja, psychologizm powieści)

– tworzy pogłębiony portret psychologiczny bohatera, odwołując się do treści utworu i opinii różnych postaci powieściowych

– analizuje narrację powieści

– określa Conradowską wizję świata i losu (dualizm: rozdział między człowiekiem a naturą, konflikt wartości, wybory, przed którymi ciągle stoi człowiek itp.)

6. W przestrzeni mitu. Reymont

Władysław Stanisław Reymont,

Chłopi

wybrane dzieła malarskie

– streszcza i opowiada różne wątki powieści

– wskazuje jej różne plany 

– charakteryzuje bohaterów indywidualnych i zbiorowych

– opisuje przestrzeń, w jakiej rozgrywają się wydarzenia

– uzasadnia, że wieś stanowi zamkniętą enklawę

– wskazuje w powieści różne porządki czasowe (czas fabularny, historyczny, cykl natury, czas liturgiczno-obrzędowy, czas życia człowieka)

– określa, które z tych czasów mają istotne znaczenia dla życia społeczności lipieckiej

– charakteryzuje normy, wartości i zasady, na których oparte jest życie gromady wiejskiej; wskazuje ich chrześcijańskie i pozachrześcijańskie korzenie

– odwołując się do fabuły, wskazuje skutki przestrzegania i nieprzestrzegania norm moralnych obowiązujących w gromadzie

– przedstawia różnorodne związki człowieka z naturą ukazane w powieści

– wskazuje różne oblicza narratora (młodopolski poeta, wiejski gawędziarz i obserwator-realista) i interpretuje znaczenie tej różnorodności w powieści

– dostrzega różne style i poetyki zastosowane w powieści, wskazując charakterystyczne dla nich środki artystyczne

– wyjaśnia terminy: dialektyzm, stylizacja gwarowa

– analizuje stylizację gwarową, wskazując różne rodzaje dialektyzmów

– na przykładzie wybranych dzieł sztuki porównuje sposób ukazania tematów wiejskich w literaturze i malarstwie

– na podstawie poznanych utworów i ich fragmentów określa charakterystyczne cechy powieści młodopolskiej (np. sposoby prowadzenia narracji)

– charakteryzuje bohaterów, wskazując m.in. biologiczną motywację ich postępowania; dostrzega związek z naturalizmem

– na konkretnych przykładach przedstawia konflikty wewnętrzne bohaterów wynikające z działania sprzecznych sił i bodźców

– charakteryzuje gromadę chłopską jako bohatera zbiorowego powieści

– analizuje język i styl każdego z narratorów, wskazując środki charakterystyczne dla różnych stylów: impresjonistycznego, realistycznego, naturalistycznego

– określa charakter i funkcję stylizacji gwarowej zastosowanej w Chłopach

– porównuje sposób ukazania wsi w Chłopach i malarstwie epoki podejmującym tę tematykę

– podaje przykłady utworów tzw. nurtu wiejskiego w polskiej literaturze współczesnej (np. powieści T. Nowaka)

7. Stanisław Wyspiański i teatr modernistyczny

Stanisław Wyspiański, Wesele

– interpretuje dramat, wskazując jego dwupłaszczyznowość (plan realistyczny i symboliczny):

ü       określa czas i miejsce wydarzeń

ü       przedstawia historyczne realia dramatu, ukazane postacie, sytuacje, anegdoty

ü       charakteryzuje postacie dramatu, zwracając uwagę na ich portrety psychologiczne, indywidualizację języka

ü       określa zachodzące między postaciami relacje i podaje ich przyczyny

ü       ukazuje złożone relacje między chłopami a inteligencją (m.in. demaskuje mit solidaryzmu narodowego)

ü       wskazuje elementy symboliczne: „osoby dramatu”, przedmioty, sceny

– wyjaśnia, czym była młodopolska chłopomania

– wskazuje nawiązania do chłopomanii w dramacie i określa, jak autor ją ocenia (na podstawie dramatu)

– podaje podstawowe wiadomości o Wyspiańskim, podkreślając związek artysty z Krakowem i Wawelem – świętym miejscem polskości

– analizuje środki filmowe wykorzystane w Weselu Andrzeja Wajdy:

ü       rzeczywistość przed kamerą (dekoracje, aktorzy, kostiumy)

ü       środki operatorskie (kolor, plany filmowe, ruchy i ustawienia kamery)

ü       montaż (narracyjny i intelektualny)

– pisze recenzję filmu Wesele w reż. Andrzeja Wajdy

– wskazuje w Weselu cechy dramatu realistycznego i symbolicznego (uwzględniając różne płaszczyzny dzieła)

– na podstawie dramatu tworzy zbiorowy portret chłopów i inteligencji

– analizuje sposób zastosowania dialektyzacji

– określa mistrzostwo języka Wesela

– wskazuje aforyzmy i sformułowania, które utrwaliły się w języku potocznym

– zabiera głos w dyskusji na temat polskich problemów, dbając o uczciwość i jednoznaczność swej wypowiedzi

– wyjaśnia, czym jest etyka wypowiedzi

– zabiera głos w dyskusji na temat artystycznych i ideowych walorów filmu

– pisze obszerną recenzję filmu Wesele w reż. Andrzeja Wajdy, w której porówna obraz filmowy z literackim pierwowzorem

Dziś.

Artyści – pozy i strategie. Prowokacje artystyczne

wybrane teksty współczesnych pisarzy, np. fragmenty książki Doroty Masłowskiej Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną

– określa język, styl, narratora powieści Masłowskiej (na podstawie fragmentu z podręcznika)

– dostrzega prowokacyjność zastosowanej poetyki, wnioskuje o jej celu

– ocenia artystyczną wartość prowokacji (na przykładach konkretnych utworów literackich lub dzieł sztuki)

– porównuje warunki i formy artystycznej prowokacji w literaturze Młodej Polski i w kulturze współczesnej

Dział programowy.

Tematyka i problematyka

Wymagania podstawowe

(oceny: dopuszczający i dostateczny)

Wymagania ponadpodstawowe

(oceny: dobry i bardzo dobry)

WIEK xx

UCZEŃ:

1. Na progu XX wieku. Energia nowoczesności

Nowe kierunki artystyczne, m.in.: 

futuryzm, surrealizm, ekspresjonizm

Filippo Tommaso Marinetti, Manifest futuryzmu

Guillaume Apollinaire, Małe auto

wybrane dzieła malarskie, filmowe, przykłady utworów jazzowych itp.

– wymienia i krótko charakteryzuje kierunki artystyczne początku XX w.: futuryzm, ekspresjonizm, surrealizm, dadaizm

– wskazuje główne źródła przemian świadomości społecznej i artystycznej po I wojnie światowej (np. zmiany polityczne, rozwój techniki, nowe idee społeczne)

– wymienia główne tendencje i hasła związane z nowymi kierunkami w sztuce (np.: aktywizm, bunt, szybkość, zwrot ku przyszłości, rozwój cywilizacji, masowość, deformacja, karykatura, groteska), krótko je komentuje, powołując się na przykładowe dzieła sztuki

– na podstawie manifestu Marinettiego określa charakterystyczne cechy futuryzmu  

(np.: pochwała męskiej energii, witalizm, kult nowoczesności, bunt przeciw tradycji)

– ogólnie wyjaśnia terminy: awangarda, modernizm

– czyta ze zrozumieniem literaturę przedmiotu (eseje na temat sztuki – teksty z podręcznika)

– interpretuje wiersze Apollinaire’a, m.in.:

ü       opisuje charakter wykreowanej w nich przestrzeni

ü       wskazuje zawarte w nich obrazy poetyckie

ü       wskazuje motywy symboliczne

ü       wyjaśnia, na czym polega   odmienność sposobu widzenia świata

ü       dostrzega obecne w wierszach aluzje do czasu wojny i elementy autobiograficzne

– wykorzystując wiadomości z klasy II, wskazuje filozoficzne podstawy nowych kierunków w sztuce (filozofia Nietzschego, Bergsona, psychoanaliza Freuda)

– wyjaśnia ogólnie, czym jest kultura masowa

– przedstawia związki między kierunkami awangardowymi w poezji i w innych dziedzinach sztuki (np. technika kolażu, fotomontaż, nurt ekspresjonistyczny w kinie i w teatrze)

– na podstawie poezji Apollinaire’a wyjaśnia, jak psychoanaliza wpłynęła na poezję

– wskazuje i komentuje charakterystyczne cechy języka poetyckiego Apollinaire’a

2. Poeta w wielkim mieście

wiersze skamandrytów, np.:

Jan Lechoń, Herostrates

Kazimierz Wierzyński, Lewa kieszeń

Julian Tuwim, Chrystus miasta, Życie codzienne

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Film amerykański

wiersze poetów Awangardy Krakowskiej, np.:

Julian Przyboś, Na kołach, Wieczór

Tadeusz Peiper, Miasto. Masa. Maszyna (fragment)

– wyjaśnia termin „dwudziestolecie międzywojenne”

– interpretuje wiersze skamandrytów:

ü       określa kreację nadawcy i/lub odbiorcy (np. młodość, witalność, dynamizm)

ü       wskazuje codzienność i sprawy zwyczajne jako tematy poetyckie

ü       dostrzega fascynację techniką i przestrzenią wielkomiejską, odrzucenie tradycji i pochwałę cywilizacji, zachwyt nad nowymi dziedzinami sztuki i nowymi mediami (np. kino, gramofon)

ü       określa nowego bohatera poezji  (szary człowiek, tłum)

ü       określa funkcję wprowadzenia do poezji elementów języka potocznego, brutalizmów itp.

– wskazuje i interpretuje obecne w wierszach nawiązania do romantyzmu

– określa (zmieniający się) stosunek skamandrytów do kreacji poety romantycznego

– przedstawia wyłaniający się z wierszy obraz Polski

– interpretuje wiersze poetów Awangardy Krakowskiej:

ü       wskazuje nowatorstwo formalne (np. „spiętrzoną” metaforę i elipsę w wierszach Przybosia, odejście od rygorów wersyfikacyjno-składniowych itp.)

ü       charakteryzuje warstwę brzmieniową wierszy (rytm, instrumentacja głoskowa)

ü       wskazuje charakterystyczne tematy (3x M)

– na podstawie utworów literackich i dzieł sztuki z różnych epok dokonuje syntezy materiału: „Motyw miasta w literaturze”

ü       przypomina utwory zawierające ów motyw

ü       określa sposób przedstawienia i funkcje motywu miasta

ü       wykorzystuje literaturę przedmiotu (z podręcznika) do syntezy zagadnieni

– wymienia i krótko przedstawia najważniejszych twórców kręgu Skamandra, wymienia ich utwory, podaje najważniejsze wiadomości biograficzne, charakterystyczne cechy twórczości

– określa specyficzne dla niektórych twórców dwudziestolecia cechy i tematy (np. Tuwimowskiego szarego człowieka, motyw miłości i śmierci w poezji Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, nowe wymiary przestrzeni miejskiej w wierszach Peipera i Przybosia)

– w czytanych wierszach wskazuje środki stylistyczne typowe dla poetyk omawianych grup poetyckich i określa ich funkcje

– określa, jaka koncepcja poety i poezji zawarta jest w wierszach skamandrytów (w miejsce unieważnionego modelu romantycznego)

– wyjaśnia krótko, jaką rolę w życiu literackim dwudziestolecia odgrywała kawiarnia literacka

– przygotowuje i przedstawia w klasie przykładową prezentację na temat związany z motywem miasta w literaturze i sztuce (jak na maturę ustną)

– funkcjonalnie wykorzystuje materiały ilustracyjne

3.1 Polityka i psychologia. Proza realistyczna w dwudziestoleciu międzywojennym

Spór o idee:

Stefan Żeromski, Przedwiośnie

– streszcza i opowiada wskazane wątki powieści

– relacjonuje i interpretuje świat przedstawiony:

ü       charakteryzuje polską rzeczywistość ukazaną w powieści

ü       interpretuje symboliczny charakter czasu, przestrzeni, wydarzeń i motywów powieściowych (np.: przygraniczna wieś, do której przyjeżdża Cezary, Nawłoć, Chłodek, marsz na Belweder, motywy przedwiośnia, szklanych domów i wiatru od Wschodu)

– opisuje kreację Cezarego Baryki, przedstawiając m.in.:

ü       etapy jego dojrzewania i edukacji

ü       przynależność pokoleniową

ü       rewolucyjny rodowód

ü       sposób widzenia polskiej rzeczywistości (konfrontacja marzeń z rzeczywistością)

ü       wydany przez niego sąd o Polsce 

– przedstawia i interpretuje dialogową konstrukcję trzeciej części utworu (polemika Cezarego z Gajowcem i Antonim Lulkiem: niepodległe i silne państwo, radykalna poprawa losu warstw najuboższych na drodze rewolucji)

– rozpoznaje dwa typy narracji obecne w powieści (auktorialną i personalną) i określa ich funkcje 

– wyjaśnia metaforyczny sens tytułu powieści i tytułów jej części  

– interpretuje Przedwiośnie jako powieść wyrastającą z rozczarowania pierwszymi latami niepodległości

– określa Przedwiośnie jako polską powieść polityczną

– wyjaśnia, w jakiej sytuacji powstało Przedwiośnie  (zagrożenie kraju, bieda, zbyt wolno przeprowadzane reformy, rozczarowanie elitą polityczną, zagubiony etos patrioty-społecznika)

– porównuje Nawłoć i Soplicowo

– dokonuje charakterystyki porównawczej Cezarego Baryki i Tomasza Judyma, wskazując w ich kreacjach nawiązania romantyczne

– wykorzystuje literaturę przedmiotu (np. teksty z podręcznika) do interpretacji powieści:

ü       wprowadza kontekst problemów podejmowanych w publicystyce Żeromskiego

ü       charakteryzuje poglądy polityczne i społeczne pisarza

3.2 Polityka i psychologia. Proza realistyczna w dwudziestoleciu międzywojennym

Zawsze człowiek... W stronę powieści psychologicznej:

Zofia Nałkowska, Granica

– wyjaśnia termin „inwersja czasowa”, odnosząc go do Granicy

– rozpoznaje zasadę kompozycyjną powieści (inwersja czasowa) i określa jej funkcję

– charakteryzuje głównego bohatera:

ü       przedstawia motywy jego decyzji

ü       wskazuje relatywność ocen tej postaci, odwołując się do ukazanych w powieści różnych punktów widzenia

ü       formułuje własne sądy i oceny na temat bohaterów

ü       dostrzega tragizm bohatera

– wyjaśnia termin „relatywizm”

– określa sposób prowadzenia narracji w powieści

– relacjonuje i komentuje refleksje narratora Granicy na temat ludzkiego życia

– wskazuje różne płaszczyzny interpretacji powieści (psychologiczno-moralną, polityczno-społeczną)

– interpretuje tytuł powieści, dostrzegając jego wieloznaczność (odnosi go do różnych płaszczyzn utworu: psychologiczno-moralnej, społeczno-politycznej)

– interpretuje (ogólnie) Granicę jako powieść psychologiczną, społeczno-obyczajową

– przedstawia wydarzenia ukazane w powieści z punktu widzenia różnych postaci (Zenona, Elżbiety, Justyny, pani Kolichowskiej); porównuje różne punkty widzenia tych samych wydarzeń, wyciąga wnioski

– komentując postępowanie postaci powieściowych, wypowiada swój sąd na temat wdrukowanego schematu postępowania

– zabiera głos w dyskusji na temat prawdy w życiu człowieka, relatywizmu ocen jego postępowania, istnienia obiektywnych norm moralnych (odnosi swoje sądy do Granicy i innych znanych utworów)

4.1 Konstruktorzy dziwnych światów

Bolesław Leśmian,

wybrane wiersze, np.: Topielec,

 Dusiołek

– interpretuje wiersze Leśmiana:

ü       opisuje charakter świata wykreowanego w wierszach

ü       dostrzega jego symboliczny i filozoficzny wymiar

– określa specyfikę języka artystycznego Leśmiana (szczególnie charakter neologizmów i ich funkcje)

– wskazuje w poznanych wierszach inspiracje ludowe (np. gatunek ballady meliczność, niektóre postacie, antropomorficzne widzenie sił natury)

– wskazuje elementy humoru i groteski, określa ich funkcje

– na podstawie czytanych utworów określa, jaka jest Leśmianowska wizja świata

– rozpoznaje słowotwórczą budowę neologizmów Leśmiana, określa ich wartość stylistyczną i znaczeniową

4.2 Konstruktorzy dziwnych światów

Bruno Schulz,

wybrane opowiadania, np. Wiosna

– podaje podstawowe informacje na temat Schulza i Drohobycza (na podstawie podręcznika)

– interpretuje czytane opowiadanie, odnajdując w nim elementy autobiograficzne i wyjaśniając, w jaki sposób zostały one przetworzone

– analizuje język poetycki Schulza, m.in.:

ü       określa przeważające części mowy i ich funkcje

ü       dostrzega odwoływanie się do wrażeń zmysłowych

ü       dostrzega dynamizację opisu

ü       wskazuje metafory, określa ich charakter i funkcję (budowanie świata nadrealnego)

– zbiera materiał do syntezy: „Obraz dzieciństwa w literaturze różnych epok”

– na podstawie czytanego opowiadania przedstawia relacje między mikrokosmosem (dom, Drohobycz) i makrokosmosem (wszechświat, mit) w świecie Schulza (posługuje się również notką z podręcznika)

– określa sposób pojmowania czasu w prozie Schulza

– przygotowuje i wygłasza referat (prezentację): „Obraz dzieciństwa w literaturze różnych epok (synteza materiału)”

4.3 Konstruktorzy dziwnych światów

Witold Gombrowicz, Ferdydurke 

(rozdziały: II, III, VI, VII, VIII, IX, X, XII, XIV)

– streszcza (opowiada, relacjonuje) wskazane fragmenty utworu; interpretuje je

– przedstawia bohatera, określając różne role (formy), jakie zostają mu narzucone

– ocenia wpływ, jaki na bohatera mają inni ludzie

– wyjaśnia symboliczny sens kolejnych ucieczek Józia (niemożność uwolnienia się od narzucanej człowiekowi formy)

– w czytanych fragmentach wskazuje elementy parodii,