PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII W GIMNAZJUM

(opracowała: mgr inż. Urszula Przybyła)

KLASA I

Dział : Struktura organizmu i jej funkcje

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna elementy struktury budowy komórki roślinnej i zwierzęcej, Potrafi : nazwać podstawowe typy tkanek roślinnych i zwierzęcych, na żywym okazie wskazać korzeń, łodygę, liście, kwiaty, podaje przykłady roślin jednorocznych, dwuletnich, wymienić przykłady jednokomórkowców i tkankowców,
Dostateczna	Uczeń zna podstawowe elementy komórki i jej funkcje,  podstawowe typy tkanek roślinnych i zwierzęcych, Potrafi: wyjaśnić różnice między tkankami twórczymi i stałymi, narysować schemat budowy komórki, wykonać preparat mikroskopowy, podać cechy różniące poszczególne komórki, klasyfikuje rośliny okrytonasienne określić funkcje korzenia, łodygi, liści, kwiatu, wymienić główne układy wewnętrzne ssaków,
Dobra	Uczeń potrafi: definiować pojęcie komórki, wykonać rysunek komórki na podstawie obserwacji, wyjaśnia od czego zależy wielkość i kształt komórek, porównuje budowę komórki roślinnej i zwierzęcej, definiuje pojęcie tkanki, klasyfikuje tkanki wg. wybranego kryterium, omawia rolę poszczególnych tkanek, klasyfikuje rośliny na  jednokomórkowe, plechowce i organowce, uzasadnia nazwy roślin jednoroczne, dwuletnie i wieloletnie, definiuje pojęcie narząd, układ, charakteryzuje funkcje układów wewnętrznych ssaka
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: wyjaśnić rolę składników i ich związek z czynnościami życiowymi organizmów, uzasadnia które struktury są żywe a które martwe, rozpoznaje na preparatach poszczególne tkanki, wskazuje związek zachodzący miedzy budową tkanek, ich rozmieszczeniem oraz funkcją, porównuje organowce i plechowce, określa dodatkowe funkcje poszczególnych organów roślin,

Dział :Budowa organizmu a funkcje życiowe

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna podstawowe czynności organizmu, funkcje skóry, układy wewnętrzne organizmu, pojęcie odżywianie, sposoby odżywiania, cel wymiany gazowej ,części składowe układu oddechowego, substraty produkty układu oddechowego, sposoby płciowego i bezpłciowego rozmnażania organizmów, pojęcia: zapylenie, zapłodnienie, zygota, zarodek, jajorodność, żyworodność, rozdzielnopłciowość, rolę układu hormonalnego, narządy zmysłów Potrafi : wymienić podstawowe cechy różniące organizm żywy od świata nieożywionego, wymienić witaminy, podać przykłady organizmów samożywnych i cudzożywnych, wyjaśnia pojęcie fotosynteza, podaje przykłady reducentów, narysować schematycznie aparat szparkowy, podać przykład wykorzystania energii przez organizmy żywe, wymienić zanieczyszczenia powietrza, wody, gleby, wymienić funkcje tkanki przewodzącej, wymienić narządy budujące układ krążenia kręgowców, prawidłowo nazwać komórki rozrodcze, potrafi omówić rozmnażanie ryb, wymienić nazwy błon płodowych, podać przykłady ruchów roślin, wymienić funkcje układu nerwowego,
Dostateczna	Uczeń zna; czynności, których wykonanie wymaga pracy mięśni, schemat przebiegu procesu fotosyntezy, warunki niezbędne do przebiegu fotosyntezy, rolę reducentów, uproszczoną skalę porostową, pojęcie otwarty i zamknięty układ krwionośny, elementy morfotyczne krwi, pojęcie sporofit i gametofit sposoby zapylania, elementy budowy jaja ptaka, Potrafi: omówić czynności życiowe organizmów, podać przykłady pokrycia ciała u wybranych kręgowców, rozpoznać pióra ptaka, podać przykłady przystosowań organizmów do środowiska lądowego i wodnego, podzielić organizmy na samożywne i cudzożywne, wyjaśnić rolę kości pneumatycznych jako cechy przystosowującej ptaka do lotu, określić rolę tkanki okrywającej i wzmacniającej, wymienić i określić rolę składników pokarmowych, uzasadnić rolę wody i błonnika, analizuje konsekwencje stosowania nawozów sztucznych i środków ochrony roślin, wskazać miejsce i cel wymiany gazowej, wymienić  różnice w budowie układu oddechowego kręgowców, przedstawić proste  równanie przedstawiające proces oddychania, narysować przekrój łodygi i korzenia, rozpoznać symbole oznaczające płeć męską i  żeńską, omówić rolę kwiatu, omówić budowę i rolę komórek rozrodczych, wyjaśnia rolę błon płodowych, wymienić przykłady działalności człowieka  prowadzące do niszczenia i przekształcania środowiska, wyjaśnia konsekwencje ścięcia stożków wzrostu, wymienić typy układu nerwowego, charakteryzuje rolę narządów zmysłu.
Dobra	Uczeń potrafi: scharakteryzować poszczególne czynności życiowe, scharakteryzuje organizm roślinny i zwierzęcy, wyjaśnić na czym polega przystosowanie organizmów do środowiska, uzasadnić rolę oskórka pasożytów wewnętrznych, wykonać rysunek skóry ssaka, scharakteryzować wytwory skóry, uzasadnić rolę pokrycia ciała w poruszaniu się, wyjaśnić  mechanizm poruszania się, opisać najważniejsze różnice w budowie szkieletu kręgowców, wyjaśnić rolę skórki i aparatów szparkowych, omówić rolę kutikuli, wymienić skutki braku poszczególnych składników pokarmowych,  przedstawić podział cukrowców, określić rolę witamin, podać cechy autotrofów i heterotrofów, wyjaśnić znaczenie glukozy dla roślin i zwierząt, omówić znaczenie fotosyntezy dla roślin i organizmów cudzożywnych, opisać  sposoby zdobywania i trawienia pokarmu u bezkręgowców, uzasadnić  brak układu u tasiemca, opisać  budowę układu pokarmowego kręgowców i rolę poszczególnych odcinków, wyjaśnić pojęcie erozja gleb, eutrofizacja, wyjaśnić na czym polega efekt cieplarniany, wyjaśnić mechanizm działania aparatu szparkowego i jego rolę w  fotosyntezie i oddychaniu, dostrzec zależności typu narządu oddychania od środowiska życia, wyjaśnić istotę oddychania komórkowego, porównać budowę wewnętrzną łodygi z korzeniem, opisać budowę i rolę  naczyń krwionośnych, objaśnić sposoby przepływu krwi, wyjaśnić rolę małego i dużego obiegu krwi, podać różnice między rozmnażaniem płciowym i bezpłciowym, opisać cykl rozwojowy mszaków i paprotników, opisać wygląd kwiatostanów męskich i żeńskich sosny, wyjaśnia różnice między nagonasiennymi a okrytonasiennymi, przedstawić sposób powstawania owoców i nasion, wskazać przystosowania roślin do rozsiewania nasion i owoców, omówić  różne sposoby rozmnażania bezkręgowców i kręgowców, uzasadnić dlaczego zanika różnorodność gatunkowa, dokonać  podziału ruchów roślin, opisać budowę i działanie komórki nerwowej, scharakteryzować typy układów nerwowych zwierząt, nazwać części mózgu, nazwać gruczoły dokrewne, opisać mechanizm widzenia i słyszenia, omówić znaczenie narządów zmysłu dla prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: dostrzec  różnice w wykonywaniu czynności życiowych u roślin i zwierząt, podaje przykłady dostosowań do środowiska, scharakteryzować pokrycie ciała wybranych grup kręgowców, wyjaśnia zjawisko linienia, wyjaśnia jak zwierzęta lądowe przystosowały się do życia na ladzie i zabezpieczają się przed wysychaniem, wyjaśnić pojęcie szkielet hydrauliczny, uzasadnić modyfikacje szkieletu kończyn, porównać budowę korka i skórki, uzasadnić odpowiedź –„ Czy rośliny mają szkielet”, potrafi objaśnić pojęcie mikro i makroskładników, wyjaśnić na czym polega proces syntezy i rozpadu, wyjaśnić rolę enzymów w procesach metabolizmu, określić czynniki regulujące szybkość przemiany materii, wskazać przystosowania w budowie liścia do przebiegu procesu fotosyntezy, uzasadnić wpływ różnych czynników na przebieg fotosyntezy, dostrzega zależności miedzy rodzajem pokarmu a budową układu pokarmowego, uzasadnia nazwę „przeżuwacze” , wyjaśnić cechy i  rolnictwa ekologicznego , dostrzec różnicę między wymianą gazową u roślin wodnych i lądowych, wyjaśnić zjawisko transpiracji, wyjaśnić mechanizm wymiany gazowej u płazów i tzw. Podwójnego oddychania u ptaków, wskazać związek między układem oddechowym a krążenia, porównać oddychanie z fotosyntezą, wskazać zależności miedzy budową i funkcją tkanek budujących korzeń i łodygę, omówić różnicę między wiązką otwartą a zamkniętą, wyjaśnia rolę przegrody w sercu kręgowców, wyjaśnić pojęcie hemofilia, podać sposoby  przykłady rozmnażania roślin, wyjaśnić zjawisko regeneracji, zdefiniować pojęcie przemiana pokoleń, opisuje cykl rozwojowy sosny,  podać przykłady opieki nad potomstwem ,określa rolę łożyska i pępowiny,  wyjaśnia dlaczego zachowanie bioróżnorodności jest istotne dla przyszłych pokoleń, dokonać porównania tropizmy  i nastie, scharakteryzować rolę auksyn, wyjaśnić funkcjonowanie i dokonać porównań układu współczulnego i przywspółczulnego, wyjaśnić zjawisko akomodacji oka.

KLASA II

Dział: Układ narządu ruchu i układ oddechowy

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna funkcje szkieletu, wymienia przyczyny wad postawy ciała, narządy budujące drogi oddechowe, skutki palenia tytoniu, Potrafi: określić jak udzielić pomocy przy zwichnięciu,  narysować kość długą, wskazać sposoby zapobiegania chorobom dróg oddechowych
Dostateczna	Uczeń zna rodzaje połączeń kości podpierając przykładami ,rodzaje tkanki mięśniowej, co jest istotą oddychania, najczęstsze choroby dróg oddechowych, Potrafi: wskazać i nazwać podstawowe kości, opisać schemat budowy mięśnia, wskazać  położenie najważniejszych mięśni, opisać zmiany położenia klatki piersiowej w czasie wdechu i wydechu,
Dobra	Uczeń zna klasyfikację kości ze względu na kształt, klasyfikację mięśni, .rolę poszczególnych narządów budujących drogi oddechowe, skład powietrza wdychanego i wydychanego,  Potrafi: porównać tkankę chrzęstną i kostną, opisać rysunek stawu, określić rolę osseiny i soli mineralnych, wytłumaczyć dlaczego gruźlicę zaliczamy do chorób społecznych, opisać wymianę gazową w płucach,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: omówić budowę poszczególnych elementów szkieletu, omówić budowę i rolę poszczególnych elementów stawu, porównać i uzasadnić zakres wykonywania ruchów przez poszczególne typy stawów, wyjaśnia mechanizm skurczu mięśnia, objaśnić rolę krtani jako narządu głosu, opisać istotę wymiany gazowej wewnętrznej, wymienić przyczyny gruźlicy, porównać wpływ

Dział: Układ krwionośny i pokarmowy

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna : skład i rolę krwi, podstawowe grupy krwi, funkcję tętnic i żył, nazywa narządy tworzące układ pokarmowy, sposoby zapobiegania zakażeniom pasożytniczym, przyczyny skażenia żywności, skutki wpływu alkoholu  na organizm człowieka Potrafi: wskazać krwiobieg duży i mały, wskazać położenie serca, zapobiegać chorobom układu krążenia, wymienić pokarm będący źródłem białek, cukrów, tłuszczów , witamin i soli mineralnych, określić od czego powinien być uzależniony dobór pokarmu, dbać o higienę jamy ustnej,
Dostateczna	Uczeń zna: rolę poszczególnych elementów morfotycznych krwi, bariery obronne organizmu, czynniki zachorowań na choroby układu  krążenia, elementu układu limfatycznego ,rolę w organizmie poszczególnych składników pokarmowych,  Potrafi: odróżnić tętnicę od żyły, wymienić zasady racjonalnego odżywiania, wyjaśnić pojęcie” zdrowa żywność”,
Dobra	Uczeń potrafi: wymienić zadania krwi, wyjaśnić istotę krzepnięcia krwi, wskazać związek między budową naczyń krwionośnych z pełnioną funkcją, opisać pracę serca, sklasyfikować krwinki, omówić budowę i rolę układu limfatycznego, określić skutki niedoboru białek, cukrów, tłuszczów, omówić procesy zachodzące w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego, scharakteryzować rolę wątroby i trzustki, wskazać sposoby zapobiegania próchnicy, określić wpływ pestycydów na organizm człowieka, wyjaśnić dlaczego alkoholizm jest chorobą społeczną,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi :objaśnić schemat transportu krwi, porównać leukocyty i erytrocyty, porównać tętnicę i żyłę pod względem funkcji i budowy, wyjaśnić związek funkcjonowania układu oddechowego i krążenia, wyjaśnić istotę krążenia wrotnego, wyjaśnić istotę szczepień ochronnych, wyjaśnić terminy: odżywianie, trawienie, ruchy perystaltyczne, mleczko pokarmowe, wymienić funkcje wątroby, wyjaśnić na czym polega niebezpieczeństwo obecności w pokarmach metali ciężkich,

Dział: Układ wydalniczy i skóra.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna narządy które tworzą układ wydalniczy, rolę tych narządów, sposoby  zapobiegania chorobom układu moczowego, funkcje skóry, zasady udzielania pierwszej pomocy przy oparzeniach i odmrożeniach, Potrafi: wskazać drogi usuwania z organizmu produktów przemiany materii, wyjaśnić na czym polega higiena skóry, wyjaśnić dlaczego należy rozsądnie korzystać z kąpieli słonecznych,
Dostateczna	Uczeń zna budowę nerki, właściwości moczu ostatecznego, wytwory naskórka, Potrafi: wymienić przyczyny chorób układu moczowego, na schemacie pokazać warstwy skóry,
Dobra	Uczeń potrafi: wymienić funkcje poszczególnych narządów układu moczowego, wymienić objawy zapalenia pęcherza moczowego, analizuje skórę właściwą, wymienia choroby i pasożyty skóry,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: wyjaśnić pojęcie przemiana materii, opisuje przebieg procesu powstawania moczu, porównuje skład moczu pierwotnego i ostatecznego, wymienia mechanizmy obronne skóry, porównuje funkcje gruczołów wewnątrzwydzielniczych,

Dział: Układ hormonalny i nerwowy.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna gruczoły dokrewne i ich funkcję w organizmie, funkcje układu nerwowego, narządy zmysłów, wady wzroku,  Potrafi: na schemacie pokazać położenie gruczołów dokrewnych, wyjaśnia przyczyny karłowatości i gigantyzmu, na schemacie wskazać ośrodkowy obwodowy układ nerwowy uzasadnić dlaczego nie należy słuchać głośnej muzyki,
Dostateczna	Uczeń zna rolę nerwów obwodowych, odruchy warunkowe i bezwarunkowe, zasadnicze elementy oka, podstawowe rodzaje smaku, zasady postępowania w przypadku choroby cukrzycy, rodzaje smaków,  Potrafi: na modelu skazać części mózgowia, narysować prosty łuk odruchowy, na schemacie wskazać części ucha,
Dobra	Uczeń potrafi: wskazać różnice między regulacją nerwową a hormonalną, wyjaśnić pojęcie nadczynność i niedoczynność, narysować i omówić budowę komórki nerwowej, omówić budowę warstwy wewnętrznej i zewnętrznej mózgu, wyjaśnić pojęcia : odruch, receptor, łuk odruchowy, nerwice, wyjaśnić funkcjonowanie źrenicy, soczewki, siatkówki, omówić budowę i rolę ucha,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: definiować pojęcie hormony, określić rolę podwzgórza, wyjaśnić związek niewłaściwego funkcjonowania układu hormonalnego ze stanem zdrowia organizmu, objaśnić zależności między budową a funkcjami mózgu i rdzenia kręgowego, porównać czynności układu współczulnego i przywspółczulnego, wyjaśnić mechanizm widzenia, wyjaśnić na czym polega odbieranie  dźwięków,

Dział: Układ rozrodczy i zachowania rozrodcze człowieka.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna komórki rozrodcze, budowę układu rozrodczego, zasady higieny w okresie ciąży, w okresie dojrzewania, Potrafi: narysować komórki rozrodcze, wymienić objawy ciąży, objaśnić sposoby zapobiegania ciąży, wskazać sposoby zapobiegania chorobom przenoszonym drogą płciową i AIDS,
Dostateczna	Uczeń zna funkcje żeńskich i męskich narządów rozrodczych, Potrafi: opisać zmiany zachodzące w okresie dojrzewania, wymienić skutki nie leczonych chorób wenerycznych,
Dobra	Uczeń potrafi: omówić drogę komórki jajowej od  momentu uwolnienia jej z jajnika aż do zagnieżdżenia się w błonie śluzowej macicy ,określić rolę błon płodowych i łożyska
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: określić jakie narządy powstają z poszczególnych warstw komórek, opisać rozwój płodowy człowieka, wskazać różnice między zarodkiem a płodem,

Dział: Stan zdrowia człowieka.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna skutki alkoholizmu , nikotynizmu, narkomanii, Potrafi: wskazać działania człowieka przyczyniające się do degradacji środowiska,
Dostateczna	Uczeń zna czynniki chorobotwórcze, Potrafi: wymienić czynniki degradacji środowiska, określić rolę profilaktyki, wymienić choroby,
Dobra	Uczeń potrafi: wyjaśnić pojęcia: zdrowie, choroba, choroby cywilizacyjne, choroby społeczne, wskazać ujemne skutki hałasu, wskazać przyczyny i objawy uzależnień.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: wskazać gdzie może szukać pomocy człowiek uzależniony, wyjaśnić wpływ zanieczyszczeń na zdrowie człowieka, uzasadnić znaczenie zdrowia psychicznego,

Dział : Cechy organizmu jako wynik informacji dziedzicznej i oddziaływań środowiska.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: gen, cecha dominująca, cecha recesywna, symbole chromosomów płci, Potrafi: podać przykłady osiągnięć inżynierii genetycznej w medycynie, ogrodnictwie, farmacji,
Dostateczna	Uczeń zna lokalizację genów, przykłady chorób dziedzicznych, fazy mitozy i mejozy, Potrafi: podać przykłady cech, które są wynikiem oddziaływań środowiskowych,
Dobra	Uczeń potrafi: omówić ogólnie budowę DNA, podać przykłady wykorzystania podstawowych zasad dziedziczenia, wyjaśnić czym zajmuje się inżynieria genetyczna,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: objaśnić strukturę DNA, wykazać związek między DNA a dziedzicznością, analizować mechanizm dziedziczenia płci, porównać mitozę z mejozą,

KLASA III

Dział : Ekologia. Organizmy i ich środowisko

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna określa zadania ekologii, ochrony środowiska, ochrony przyrody, charakteryzuje rolę roślin w przyrodzie, wyjaśnia pojęcie populacja, biocenoza, ekosystem, wyjaśnić oddziaływania antagonistyczne i nieantagonistyczne Potrafi: rozpoznać osobniki należące do jednego rodzaju, wymienić cechy biocenozy, układać prosty łańcuch pokarmowy, opisać obieg wody w przyrodzie
Dostateczna	Uczeń zna poprawnie interpretuje pojęcia ekologiczne, charakteryzuje czynniki środowiska, wymienia czynniki śmiertelności populacji, Potrafi: podać przykłady organizmów o szerokim i wąskim zakresie tolerancji, opisać strukturę wybranego ekosystemu
Dobra	Uczeń potrafi: poprawnie operuje pojęciami gatunek, nisza ekologiczna, siedlisko, przedstawić graficznie strukturę wiekową populacji, scharakteryzować czynniki wpływające na strukturę wiekową, przewiduje skutki zniszczenia jednego ogniwa w ekosystemie, analizuje schemat przepływu energii przez ekosystem, analizuje schemat obiegu materii w ekosystemie,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: charakteryzować zależności między czynnikami środowiska a organizmami, przedstawia na wykresie zakres tolerancji, określa wymagania roślin wskaźnikowych, interpretuje krzywą przeżywania, opisuje wyniki poszczególnych  typów oddziaływań między populacjami, omawia strukturę i funkcjonowanie wskazanych ekosystemów lądowych i wodnych, interpretuje zależności występujące w sieci pokarmowej, przedstawia wpływ stosowanych środków ochrony roślin na inne gatunki i człowieka

Dział : Ochrona środowiska

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna źródła zanieczyszczeń powietrza, gleby, wody, skutki degradacji biosfery, Potrafi: ocenić wpływ nielegalnych wysypisk śmieci na stan środowiska, sklasyfikować odpady rozkładające się i nierozkładające  się i podać przykłady
Dostateczna	Uczeń zna przyczyny oraz skutki dziury ozonowej i efektu szklarniowego, sposoby zmniejszania zanieczyszczeń powietrza, wody, gleby, Potrafi: klasyfikować zanieczyszczenia zatruwające atmosferę, wskazać zagrożenia środowiska we własnym regionie, uzasadnić podejmowanie międzynarodowych działań na rzecz ochrony środowiska,
Dobra	Uczeń potrafi: scharakteryzować zagrożenia powodowane przez smog, energetykę jądrową i odpady ,promować działania globalne służące zmniejszeniu zanieczyszczeń biosfery, określić przyczyny i skutki degradacji gleby, scharakteryzować  klasy czystości wód, definiować pojęcia recykling i utylizacja, propagować ideę zrównoważonego rozwoju,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: udowodnić, że zagrożenia lokalne atmosfery mogą stanowić problem globalny, wskazać związek między zakwaszeniem gleby a kumulacją w niej metali ciężkich, analizować związek między zanieczyszczeniem gleby a eutrofizacją wód, opisać skutki nieodpowiedniego składowania odpadów, analizować skutki eksplozji demograficznej, scharakteryzować działania na rzecz ochrony środowiska podejmowane w Polsce.

Dział : Ochrona przyrody

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna cele ochrony przyrody ,formy ochrony przyrody, Potrafi : wyjaśnić, dlaczego potępiać wszelkie formy kłusownictwa
Dostateczna	Uczeń zna na czym polega ochrona gatunkowa, różnice między ochronna ścisłą a częściową, Potrafi: wskazać na mapie parki narodowe, wyjaśnić cel utworzenia parków narodowych i rezerwatów przyrody, podać przykłady gatunków chronionych występujących w najbliższej okolicy.
Dobra	Uczeń potrafi:  porównać założenia ochrony ścisłej i częściowej, scharakteryzować poszczególne formy ochrony przyrody, opisać wybrany typ rezerwatu przyrody,
Bardzo dobra	Uczeń potrafi:  porównać światowe tendencje ochrony przyrody z celami ochrony przyrody zapisanych w aktach prawnych, sklasyfikować rezerwaty przyrody, rozpoznać wybrane gatunki chronionych roślin, zwierząt i grzybów.