PRZEDMIOTOWY SYWTEM OCENIANIA Z CHEMII W GIMNAZJUM

(opracowała: mgr Lidia Ogonowska)

Dział: Substancje chemiczne i ich przemiany

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: substancja chemiczna, mieszanina, filtracja, dekantacja, sedymentacja, destylacja, pierwiastek chemiczny,  związek chemiczny, zjawisko fizyczne, przemiana chemiczna. Potrafi: określić właściwości fizyczne danej substancji chemicznej, odszukać w układzie okresowym podane pierwiastki chemiczne, określić właściwości fizyczne i chemiczne tlenu, wyjaśnić rolę procesu fotosyntezy w naszym życiu, omówić obieg azotu w przyrodzie, wymienić najważniejsze zagrożenia cywilizacyjne.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: mieszanina jednorodna i niejednorodna, symbol chemiczny, wzór chemiczny, efekt cieplarniany, utleniacz, reduktor, dziura ozonowa. Potrafi: odczytać z tablic właściwości fizyczne danej substancji, rozdzielić mieszaninę na składniki, określić składniki powietrza, wyróżnić ze zbioru substancji metale, niemetale, mieszaninę i związek chemiczny, określić jakie zagrożenia wynikają z efektu cieplarnianego, podać powody zanieczyszczenia powietrza i wody.
Dobra	Uczeń zna pojęcia: reakcja charakterystyczna, reakcja utleniania, reakcja redukcji, substraty, produkty. Potrafi: podać przykłady poszczególnych rodzajów substancji, w podanych przykładach zanalizować przemianę chemiczną i zjawisko fizyczne, podać symbole wszystkich podanych pierwiastków, zapisać słownie reakcje syntezy i analizy wskazanego tlenku, określić typ reakcji na podstawie zapisu jej przebiegu, wskazać zależności między rozwojem cywilizacji a występującymi zagrożeniami.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: wyciągnąć wnioski z przeprowadzonych obserwacji, zidentyfikować substancje mając podane o nich informacje cząstkowe, obliczyć objętość azotu i tlenu w pomieszczeniu o podanych wymiarach, zaproponować sposoby zmniejszania zanieczyszczeń powietrza i wody.

Dział: Atom i cząsteczka.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: atom, jądro atomowe, powłoki elektronowe, izotop, elektron, neutron, proton, elektrony walencyjne, wiążąca para elektronowa, wiązanie jonowe, kowalencyjne spolaryzowane, kowalencyjne, wzór sumaryczny, wzór elektronowy, grupa i okres układu pierwiastków. Potrafi: wskazać liczbę atomową i masową, określić liczbę elektronów walencyjnych pierwiastka grupy głównej, liczbę elektronów, protonów i powłok w atomie, odczytać masy atomowe pierwiastków, obliczyć masy cząsteczkowe prostych związków chemicznych.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: atomowa jednostka masy, prawo zachowania masy, promieniotwórczość, wartościowość, reakcja łańcuchowa, jony, prawo stałości składu związku chemicznego. Potrafi: określić skład atomu, opierając się na położeniu pierwiastka w układzie okresowym; określić budowę elektronową pierwiastka położonego w okresach 1-3 i wskazać ich powłokę walencyjną, zapisać wzór elektronowy prostych cząsteczek, określić rodzaj wiązania w cząsteczce podanej przez nauczyciela. wymienić zastosowanie przemian promieniotwórczych.
Dobra	Uczeń zna pojęcia: okres półtrwania, indeks i współczynnik stechiometryczny, równanie reakcji chemicznej Potrafi: powiązać właściwości pierwiastka z położeniem atomu w układzie okresowym, uzasadnić właściwości typowego związku posługując się budową elektronową jego cząsteczki, wyjaśnić dlaczego bardzo często masa atomowa pierwiastka nie jest liczbą całkowitą, wyjaśnić zagrożenia związane z promieniotwórczością.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: przeliczyć atomową jednostkę masy na gramy, dokonywać obliczeń z zastosowaniem prawa zachowania masy i prawa stałości składu związku chemicznego, podać przykłady szeregów promieniotwórczych, prawidłowo zapisać równania różnych reakcji chemicznych, dobierać współczynniki stechiometryczne w różnych równaniach reakcji chemicznych.

Dział: Woda i roztwory wodne

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: roztwór, rozpuszczalnik, rozpuszczanie, krystalizacja, dipol, stężenie procentowe. Potrafi: podać nazwy procesów fizycznych zachodzących podczas zmiany stanów skupienia wody, wymienić procesy w przyrodzie jakie zachodzą pod wpływem i przy udziale wody, wymienić czynniki wpływające na szybkość rozpuszczania się substancji w wodzie, obliczyć stężenie procentowe podstawiając dane do odpowiedniego wzoru.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: kondensacja, roztwór nasycony i nienasycony, roztwór rzeczywisty i koloidalny, zawiesina, rozpuszczalność substancji, dipol. Potrafi: dokonać podziału roztworów ze względu na rozmiary cząstek substancji rozpuszczonej, podać przykłady roztworów spotykanych w życiu codziennym, posługiwać się wykresem rozpuszczalności, sporządzać roztwory o określonym stężeniu, rozwiązywać z pomocą nauczyciela zadania na stężenie procentowe, określić w jaki sposób można poprawić czystość wód.
Dobra	Uczeń potrafi: wyjaśnić jakie są konsekwencje polarnej budowy cząsteczki wody, wykonać obliczenia stężenia procentowego podczas rozcieńczania roztworów wodą, sprawdzić doświadczalnie wpływ różnych czynników na rozpuszczalność substancji.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: usunąć z wody niektóre jej zanieczyszczenia, zakwalifikować substancje do tych, które rozpuszczają się w wodzie lub nie, obliczyć stężenie procentowe roztworów powstałych przez zmieszanie roztworów o różnych stężeniach, obliczyć stężenie % roztworów powstałych przez zagęszczenie lub rozcieńczenie roztworu, dokonać obliczeń z zastosowaniem rozpuszczalności substancji.

Dział: Kwasy i wodorotlenki

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: elektrolity, nieelektrolity, wskaźniki, dysocjacja jonowa, jony, grupa wodorotlenkowa. Potrafi: podać budowę kwasów i wodorotlenków, podzielić kwasy na tlenowe i beztlenowe, napisać wzory sumaryczne poznanych kwasów i wodorotlenków, wskazać wzory kwasów i wodorotlenków spośród wzorów różnych substancji, podać zastosowanie omawianych kwasów i zasad.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: oranż metylowy, fenoloftaleina, tlenek kwasowy, woda wapienna, zasada, odczyn roztworu, skala pH. Potrafi: zbudować modele cząsteczek prostych kwasów i zasad, napisać wzory strukturalne poznanych kwasów i wodorotlenków wyjaśnić proces powstawania kwaśnych opadów, ułożyć równania reakcji do prostych chemografów, określić sposoby otrzymywania zasad i wodorotlenków, podać różnicę między zasadą i wodorotlenkiem, określić odczyn roztworu za pomocą wskaźników.
Dobra	Uczeń potrafi: zbadać wpływ różnych substancji na zmianę barwy wskaźników, obliczyć ładunek reszty kwasowej, określić ładunek jonów metali w podanych wodorotlenkach, otrzymać roztwór obojętny, znaleźć tlenki kwasowe kwasów tlenowych, określić odczyn roztworu na podstawie skali pH.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: pisać i prawidłowo odczytywać równania reakcji otrzymywania kwasów i wodorotlenków, wyjaśnić zależność między odczynem roztworu a ilością jonów wodorowych i wodorotlenkowych, pisać i prawidłowo odczytywać równania reakcji dysocjacji kwasów i wodorotlenków, napisać jonowo równania reakcji zobojętniania, określić substancje  na podstawie analizy chemografów.

Dział: Sole

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: sole, elektroliza, katoda, anoda. Potrafi: zapisać wzór ogólny soli, ustalić wzór soli na podstawie nazwy,  tworzyć nazwy soli, podać najważniejsze sposoby otrzymywania soli, określić zastosowanie reakcji strąceniowych, określić zastosowanie reakcji elektrolizy, określić zastosowanie wybranych soli w życiu codziennym, określić, które sole spożywane zagrażają życiu człowieka.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: dysocjacja jonowa soli, sole trudno rozpuszczalne. Potrafi: podać nazwę soli na podstawie wzoru, ustalić wzór soli na podstawie nazwy , pisać wzory sumaryczne i strukturalne soli, korzystać z szeregu aktywności metali, określić na czym polegają reakcje elektrodowe, pisać równania reakcji otrzymywania soli trzema podstawowymi sposobami.
Dobra	Uczeń zna pojęcia: reakcja zobojętniania, szereg aktywności metali, elektroliza. Uczeń potrafi: określić rolę wskaźnika w reakcji zobojętniania, pisać równania reakcji otrzymywania soli pięcioma podstawowymi sposobami, pisać równania reakcji zobojętniania w sposób cząsteczkowy, jonowy i jonowy skrócony.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: pisać równania reakcji otrzymywania soli wszystkimi sposobami poznanymi na lekcji, pisać równania reakcji zobojętniania i strąceniowych w postaci cząsteczkowe i jonowej, przewidzieć przebieg reakcji soli z kwasem, zasadą lub inną solą na podstawie tabeli rozpuszczalności, pisać równania reakcji elektrodowych, przewidzieć czy zajdzie reakcja między kwasem a danym metalem..

Dział: Surowce i tworzywa pochodzenia mineralnego

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: skorupa ziemska, minerały, skały, surowce mineralne, wapno palone, wapno gaszone, gips palony, piasek, gleba, stop, korozja, ropa naftowa. Potrafi: wymienić najważniejsze pierwiastki skorupy ziemskiej, wskazać w Polsce miejsca występowania pierwiastków w stanie wolnym, wyjaśnić proces „gaszenia” wapna palonego, objaśnić czym różni się substancja krystaliczna od bezpostaciowej, podać rodzaje szkła, określić wspólne i różniące cechy metali, określić co to są surowce energetyczne, wyjaśnić przyczyny poszukiwania nowych źródeł energii.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: gaszenie wapna, anhydryt, zaprawa murarska, zaprawa hydrauliczna, krzemiany, wietrzenie, pasywacja, węglowodory. Potrafi: porównać skład pierwiastkowy Ziemi, wszechświata i ciała człowieka, odróżniać skały wapienne od innych skał, wyjaśnić dlaczego częściej używa się stopów niż metali czystych, wyjaśnić na czym polega korozja metali i jak jej zapobiegać, wyjaśnić przyczyny poszukiwania nowych źródeł energii.
Dobra	Uczeń zna pojęcia: hydrat, glinokrzemiany, sorpcja, pirogenizacja, destylacja frakcjonowana ropy naftowej. Uczeń potrafi: przeprowadzić reakcję charakterystyczną wapieni, wyjaśnić istotę otrzymywania metali z rud, napisać wzór hydratu i wyjaśnić budowę jego cząsteczki, potwierdzić doświadczalnie sorpcyjne właściwości gleby.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: zapisać i objaśniać przemiany chemiczne od skał wapiennych do zaprawy murarskiej, zapisać równania reakcji prażenia gipsu krystalicznego, uzasadnić dlaczego sucha destylacja węgla kamiennego jest ważnym procesem przemysłowym, ocenić zalety i wady pozawęglowych źródeł energii.

Dział: Węgiel i jego związki z wodorem.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: chemia organiczna, diament, grafit, fulereny,  alkany, alkeny, alkiny, szereg homologiczny, kraking, wiązanie wielokrotne. Potrafi: przedstawić rozwój chemii organicznej, znaczenie związków organicznych i ich różnorodność; podać przykłady węglowodorów nasyconych i nienasyconych; wymienić surowce energetyczne; określić produkty destylacji ropy naftowej, podać ich najważniejsze właściwości i zastosowanie; wyjaśnić od czego zależy rodzaj produktów spalania węglowodorów, napisać z pomocą nauczyciela równania reakcji całkowitego i częściowego spalania węglowodorów.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: alotropia, spalanie całkowite, półspalanie, spalanie niecałkowite, , reakcja substytucji,  reakcja addycji, polimeryzacja, katalizator, biodegradacja. Potrafi: wyjaśnić z czego wynikają różnice we właściwościach odmian alotropowych węgla, tworzyć nazwy węglowodorów o łańcuchach prostych, znając wzór sumaryczny poszczególnych węglowodorów; scharakteryzować reakcje właściwe dla węglowodorów nasyconych i nienasyconych; wskazać na mapie Polski obszary występowania złóż surowców energetycznych.
Dobra	Uczeń potrafi: wykryć obecność węgla, wodoru, azotu, tlenu i siarki w związkach organicznych; określić zmiany właściwości w szeregu homologicznym alkanów, alkenów, alkinów; zapisać równania spalania, addycji, substytucji, polimeryzacji dla podanych węglowodorów;  omówić problem zanieczyszczenia środowiska jako konsekwencji spalania paliw zawierających węglowodory.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: wykazać zależności między budową cząsteczek węglowodorów a typem reakcji jakim one ulegają; zapisywać wzory grupowe węglowodorów na podstawie ich nazwy; układać równania polimeryzacji i wskazywać w nich: monomer, mer, polimer; zaproponować doświadczenie, które odróżni dowolny węglowodór nasycony od nienasyconego, dokonać analizy właściwości fizycznych i chemicznych etylenu i acetylenu.

Dział: Pochodne węglowodorów.

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: grupa funkcyjna; jednofunkcyjne pochodne węglowodorów ( alkohole,  kwasy karboksylowe, aminy ); mydła; detergenty, estry; tłuszcze;  aminokwasy. Potrafi: podzielić jednofunkcyjne pochodne węglowodorów w zależności od rodzaju grupy funkcyjnej; wyprowadzić różne jednofunkcyjne pochodne węglowodorów od odpowiednich węglowodorów oraz tworzyć ich nazwy systematyczne; omówić właściwości jednofunkcyjnych pochodnych węglowodorów
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: grupa hydroksylowa, reakcja charakterystyczna, kontrakcja, fermentacja alkoholowa, biokatalizator, fermentacja octowa,  glicerol; kwasy tłuszczowe; estryfikacja, hydroliza. Potrafi: pisać równania reakcji spalania alkoholi, fermentacji octowej; omówić mechanizm mycia i prania; wyjaśnić mechanizm i warunki w jakich zachodzi reakcja estryfikacji; określić charakter chemiczny aminokwasów; wyjaśnić przebieg procesu fermentacji alkoholowej i zapisać równanie reakcji; zbadać właściwości poznanych cukrów.
Dobra	Uczeń potrafi: określić odczyn roztworów alkoholi i kwasów, podać wzory i nazwy czterech pierwszych członów szeregu homologicznego alkoholi i kwasów karboksylowych, napisać równania reakcji spalania alkoholu i kwasu, zapisać równanir reakcji estryfikacji, napisać wzór strukturalny aminy i aminokwasu, napisać równania reakcji powstawania mydła z wyższych kwasów karboksylowych i zasad.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: zbadać odczyn etanolu i wytłumaczyć dlaczego mimo obecności grupy –OH odczyn jest obojętny, przedyskutować zastosowanie etanolu-zalety i niebezpieczeństwa, napisać równania reakcji spalania, dysocjacji jonowej i zobojętniania dla kwasów karboksylowych, zanalizować jakie są konsekwencje istnienia dwóch grup funkcyjnych w cząsteczce aminokwasu, napisać rownanie zmydlania tłuszczów.

Dział: Związki chemiczne w żywieniu i w życiu codziennym

Ocena	Wymagania
Dopuszczająca	Uczeń zna pojęcia: makroelementy, mikroelementy, tłuszcze, denaturacja, sacharydy, detergenty, recykling, alkoholizm, lekomania, nikotynizm, narkomania. Potrafi: wymienić składniki pokarmowe żywności, dokonać podziału tłuszczów i cukrów, omówić skład pierwiastkowy białek i cukrów, podać wzór sumaryczny glukozy, wyjaśnić proces fotosyntezy, wyjaśnić znaczenie błonnika jako składnika pokarmowego, wyjaśnić zasady prawidłowego żywienia się, wymienić negatywne skutki działania niektórych substancji chemicznych na organizm człowieka.
Dostateczna	Uczeń zna pojęcia: próba akroleinowa, zmydlanie tłuszczu, reakcja biuretowa, koagulacja, izomery, dekstryny, eutrofizacja, smog, pestydydy. Potrafi: określić właściwości i rolę tłuszczów dla organizmu, wymienić czynniki powodujące denaturacje białek, wyjaśnić co to znaczy, że sacharoza jest dwucukrem, Wymienić negatywne skutki działania niektórych substancji chemicznych na środowisko przyrodnicze.
Dobra	Uczeń potrafi: wykryć obecność pierwiastków (C,H,O,N,S) w różnych produktach żywnościowych, zapisać równania reakcji otrzymywania tłuszczu, zbadać wpływ różnych czynników na białko, zapisać równanie reakcji spalania glukozy, wyjaśnić różnicę w budowie cząsteczek skrobi i celulozy, udowodnić, że glukoza ma właściwości redukujące.
Bardzo dobra	Uczeń potrafi: zaproponować identyfikację tłuszczów nienasyconych, udowodnić, że tłuszcz jest estrem, zapisać równania reakcji powstawania i zmydlania tłuszczu, zapisać przebieg reakcji w próbie Trommera lub Tollensa, zapisać reakcje hydrolizy sacharozy i skrobi, odróżnić doświadczalnie włókno bawełniane d wełnianego, wykryć białko, skrobię oraz glukozę w produktach spożywczych